Wat is kubisme?

Het kubisme is een kunstrichting, die in het begin van de 20e eeuw (±1907) ontstaan is. Voorloper in de 19e eeuw was Paul Cézanne, die in zijn werken uit de tijd tussen 1882 en 1895 een bepaalde weg aangaf. Deze weg is door Georges Braque en Pablo Picasso, de twee belangrijkste vertegenwoordigers van het kubisme, verder bewandeld, nadat zij in 1907 met de werken van Cézanne hadden kennis gemaakt.

Naam

De naam kubisme wordt aan verschillende personen toegeschreven. Allereerst aan de criticus, tevens dichter, Guillaume Apollinaire. Hij gebruikte deze naam in een catalogus van Georges Braques schilderijen, die bij Daniel-Henry Kahnweiler in de Rue Vignon te Parijs van 9 t/m 28 november 1908 werden geëxposeerd, daar zijn werken waren geweigerd door de jury van de Salon d'Automne, waarin Matisse, Marquet en Rouault zitting hadden. In 1913 gaf Apollinaire het boek Les peintres cubistes uit.

Vooral het nevenstaande schilderij: Les maisons de l'Estaque heeft tot deze niet helemaal juiste naamgeving aanleiding gegeven. Het schilderij geeft een aantal huizen en bomen die tegen een helling zijn gegroepeerd zeer globaal weer. In deze weergave kan men gemakkelijk kubussen en piramiden zien. Helaas heeft men dit in slechts enkele schilderijen uit de beginfase als een algemeen kenmerk gezien.

Verder is de naam kubisme toegeschreven aan de de criticus Louis Vauxcelles. In de krant Gil Blas schreef hij op 14 november 1908 een kort artikel over de expositie van de schilderijen van Georges Braque bij Kahnweiler. De krant Gil Blas was in 1879 door Auguste Dumont (1816-1885) opgericht en zou tot de Eerste Wereldoorlog bestaan. Vauxcelles schreef:

Exposition Braque
Chez Kahn Weiler, 28 rue Vignon. M. Braque est une jeune homme fort audacieux. L'exemple déroutant de Picasso et de Derain l'a enhardi. Peut-êtremissi le style de Cézanne et les ressouvenirs de l'art statique des Egyptiens l'obsèdant-îls outre mesure. Il construit des bonshommes métalliques et déformés et qui sont d'une simplificaton terrible, Il méprise la forme, réduit tout, sites et figures et maisons, à des schémas géométrique à des cubes. Ne le raillons point, puisqu'il est de bonne foi. Et attendons.

Ook de schilder Henri Matisse wordt genoemd als naamgever, daar hij over Braques schilderijen zei dat ze gemaakt waren van kleine kubussen. Matisse was jurylid van de Salon d'Automne in oktober 1908 en weigerde met zijn medejuryleden Marquet en Rouault de schilderijen van George Braque, die hij gemaakt had in L'Estaque. Hij sprak volgens Apollinaire als eerste over cubes. Dit verhaal werd vastgelegd op 30 september 1911 in L'Intransigeant en herhaald in juni 1912 in La Revue Française. Ook Vauxcelles vertelde later, dat Matisse naar aanleiding van de inzending van Braques schilderijen naar de Salon d'Automne het had over cubes tegen hem.

Tot slot. Het is bekend dat de naam cubisme op 16 april 1909 door Charles Morice werd genoemd in het blad Le Mercure de France in verband met de tentoonstelling van Georges Braque, die hierboven al is genoemd. Morice zou hiermee de eerste zijn geweest, die de term kubisme schriftelijk gebruikte.

Vanaf 1911 werd de term kubisme (Duits: Kubismus, Engels: cubism, Frans: cubisme, Italiaans: Cubismo) algemeen gebruikt.