Une erreur entretenue avec zèle par les dilettanti et tous les parasites de l'art tend à faire croire que l'oeuvre est toujours un produit accidentel de l'esprit humain. Rien cependant de plus puérilement faux. Comme toutes les manifestations importantes du génie de l'homme l'oeuvre d'art a ses lois et apparait à son heure. Pour qui se place à un point de vue un peu élevé, les conditions dans lesquelles se manifestent les fortes époques n'ont rien de surprenant: seule, peut être surprenante leur plus ou moins importante valeur qualitative.

Een fout die met ijver door kunstliefhebbers en klaplopers van de kunst wordt onderhouden, streeft ernaar te laten geloven dat het werk altijd een toevallig product van de menselijke geest is. Niets is echter kinderlijk vals. Net zoals alle belangrijke uitingen van de menselijke geest heeft het kunstwerk zijn wetten en tijdsafhankelijkheid. Voor wie zich plaatst op een iets hoger standpunt, de voorwaarden waarin sommigen zich sterk uiten hebben van niets verrassend blijk gegeven: het enige verrassend kan zijn hun min of meer belangrijke kwalitatieve waarde.

C'est ainsi, qu'après le triomphe de la fresque, l'art du tableau est un événement parfaitement logique en correspondance absolue avec les aspirations de l'époque. A Florence, à la Chiesa del Carmille, dans l'oeuvre à fresque de Massacio et de Lippi, cette tendance très nette vers le tableau est sensible; ces peintures de grande dimension n'utilisent plus que très peu d'élements dits décoratifs. Certes, de très beaux tableaux et d'admirables portraits ont été peints pour les églises et les seigneurs du XVer siècle mais il est à remarquer que la technique et les concepts des peintres de cette époque tenaient beaucoup encore de l'ancien mode d'expression.

Het is zo, dat na de zegetocht van het fresco, de schilderkunst een volledig logische gebeurtenis is in absolute samenspraak met het streven van het tijdperk. In Florence, bij de Chiesa del Carmille, in het frescowerk van Massacio en Lippi, is deze zeer zuivere tendens naar het schilderij belangrijk; deze schilderingen met grote afmetingen gebruiken slechts nog zeer weinig zogenaamde decoratieve elementen. Zeker, de zeer mooie schilderijen en bewonderenswaardige portretten werden voor kerken en de landheren van 15de eeuw geschilderd maar het is op te merken dat de techniek en de concepten van de schilders van dit tijdperk nog veel van de oude uitdrukkingsmanier behielden.

Il est indiscutable que parmi les raisons qui poussèrent les artistes à abandonner la compréhension ornementale de la fresque beaucoup furent d'ordre social mais il en est d'autres et il faut voir dans l'avènement du tableau une évolution complexe de l'esprit pictural.

Het is onbetwistbaar dat onder de redenen die de kunstenaars aanzetten om het sierinzicht in het fresco op te geven veel van sociale aard waren, maar er zijn ook andere en men moet in de komst van het schilderij een ingewikkelde evolutie van de schildergeest herkennen.

Avec le tableau naquirent d'autres préoccupations, et de nouvelles possibilités furent entrevues par l'artiste. Les jeux de l'ombre et de la lumière lui devinrent plus facilement exprimables que dans l'à-plat ornemental. Le modelé, les perspectives lui permirent des subtilités de nuances. Par le clair-obscur, que pressentit déja Léonard, l'oeuvre acquit une forme enveloppée, elliptique, fertile en sous-entendus et connut une richesse et une joie plus grande de la matière (École de Venise) par les transparences mystérieuses de l'huile.

Met het schilderij ontstond een andere zorg, en nieuwe mogelijkheden werden door de kunstenaar gevonden. Het spel van schaduw en licht was voor hem gemakkelijker uit te voeren dan in een sierwerk. De vormweergave, het perspectief lieten hem spitsvondige nuances toe. Door de clair-obscur (=sterke licht-donker-tegenstellingen), waar Leonard al gevoel voor had, verkreeg het werk een omhulde, elliptische, vruchtbare vorm in bedekte toespelingen en kende een rijkdom en een grotere vreugde van de materie (School van Venetië) door de geheimzinnige transparantie van de olieverf.

Cette conception de la peinture s'imposa pendant près de quatre siècles et fut servie par de très grands artistes selon les moyens de leur talent ou de leur génie. Vers la fin du siècle dernier, la sensibilité des peintres se trouva à l'étroit dans des formules vieillies qui la traduisaient mal. L'impressionnisme fut indéniablement la première et la plus importante innovation dans une suite de recherches qui aboutissent aujourd'hui à un concept nouveau de tableau. Le rôle initiateur de Cézanne fut d'ajouter aux soucis de l'impressioniste (soucis limités au coloris) ceux, beaucoup plus importants, de l'ordonnance et de la construction. Il rêva, selon ses propres paroles, de faire de cet art un art qui rejoignit celui des Musées. Le génie tres français de Cézanne le poussait de suite à ordonner, à condenser, pour lui donner plus d'ampleur, cette émotivité moderne, encore confuse chez ses contemporains.

Deze opvatting van het schilderen deed zich gedurende bijna vier eeuwen gelden en het werd volgens de middelen van hun talent of hun kunde door zeer grote kunstenaars toegepast. Naar het eind van de afgelopen eeuw, vond de schildersgeest zich bekneld in verouderde formules die het slecht vertaalde. Het impressionisme was ontegenzeggelijk de eerste en de belangrijkste innovatie in een vervolg van onderzoeken die vandaag tot een nieuw schilderconcept leidde. De baanbrekende rol van Cézanne was aan de problemen van de impressionist (problemen die tot de kleur worden beperkt) die, veel belangrijker, van de ordening en de opbouw toe te voegen. Hij droomde, volgens zijn eigen woorden, om van deze kunst een kunst te maken die met die van de Musea overeenkwam. De zeer Franse aard van Cézanne slaagde in korte tijd om deze moderne gevoeligheid, nog verward bij zijn tijdgenoten, meer omvang te geven.

Des diverses modifications qu'a subies la sensibilité chez les artistes à la fin du siècle dernier, certaines sont du domaine de la philosophie de l'art et intéressent surtout les esthéticiens, d'autres ont des causes simplement évidentes. On ne peut nier l'influence du milieu, constatée à toutes les époques. Les facilités de voyager, en développant dans les villes le cosmopolitisme, nous permettent d'observer et de comparer journellement des types de races les plus différentes. Les moyens rapides de deplacement, nous faisant voir des paysages très différents dans un court laps de temps, nous ont amenés à une vision plus synthétique de la nature.

Verschillende wijzigingen die de kunstenaarsgeest aan het einde van afgelopen eeuw heeft ondergaan, zijn zeker afkomstig uit de kunstfilosofie en interesseren vooral esthética, andere hebben eenvoudigweg duidelijke oorzaken. Men kan de invloed van de omgeving niet ontkennen, die in alle tijdperken is vastgesteld. De faciliteiten om te reizen en de ontwikkeling van het wereldburgerschap in de steden, laten ons toe om de meest verschillende soorten rassen dagelijks te observeren en te vergelijken. De snelle middelen van verplaatsen, die ons zeer verschillende landschappen in een korte tijdsverloop laten zien, hebben ons naar een meer verbindende visie van de natuur gebracht.

Les réalisations scientifiques offrent à notre oeil des formes jusqu'ici inconnues. Les machines, le moteur, l'électricité ont altéré l'idée que nous avions du mouvement et de la force. L'activité industtielle a bouleversé l'aspect des cité's en créant des perspectives inattendues, des architectures audacieuses, des dissonnances bizarres.

De wetenschappelijke producties bieden aan ons oog tot nu toe onbekende vormen aan. De machines, de motor, de elektriciteit hebben de idee gewijzigd dat wij van beweging en kracht hadden. De industriële activiteit heeft het aspect van steden verstoord door een gedurfde architectuur gecreëerde onverwachte vooruitzichten van vreemde tegenstrijdigheden.

Des notions capitales se sont déplacées. La machine aux angles durs nous a donné du mouvement une image violente et mathématique que ne pouvait laisser prévoir autrefois la marche d'un homme ou la course d'un animal. L'artiste trouve un intérêt spéculatif dans le décor qu'il subit quotidiennement; il ne se satisfait pas en traduisant directement la représentation de la vie moderne; il cherche à en donner l'équivalence plastique. Toutefois cette représentation du mouvement moderne ne nécessite pas l'idée fixe de l'automobile à quinze roues et les dissonnances de la rue (violences de l'affiche et du panneau réclame) n'imposent par au peintre l'emploi exclusif de leur tonalités.

De belangrijkste begrippen hebben zich verplaatst. De filmcamera heeft ons van de beweging een heftig en wiskundig beeld gegeven van het lopen van een man of het rennen van een dier dat men eerder niet kon laten zien. De kunstenaar vindt een bespiegelend belang in de versiering die hij dagelijks ondergaat; hij is niet tevreden met het direct weergeven van de vertegenwoordiging van het moderne leven; hij probeert het beeldend gelijkwaardig weer te geven. Echter vereist deze weergave van de moderne beweging het vaste idee van de lopende band van de auto-industrie niet en onaangenaamheden van de straat (schreeuwende affiches en reclameborden) leggen aan de schilder niet het exclusieve gebruik van hun kleurschakeringen op.

Ce serait là un concept facile qui éluderait par un pittoresque enfantin et maniéré toutes les difficultés du problème pictural que tente de résoudre chaque époque d'art. C'est ici précisément que se place le rôle créateur et ordonnateur de l'artiste. Son cerveau enregistre des formes, des lignes, des couleurs, un rythme nouveau. Il en tire des éléments de beauté neuve pour créer une langue avec laquelle il s'exprime, souvent même à propos de tout autre chose que de la rue, des usines, de la mécanique. Il n'entre pas dans l'intention de l'artiste de systématiser les données nouvelles de la perception. Il entend fournir à l'époque dans laquelle il vit son mode d'expression propre, suffisamment humain et puissant pour défier le temps.

Het zou een gemakkelijk concept zijn dat door een kinderachtig en gekunsteld schilderwijze alle moeilijkheden van het schilderprobleem zou ontwijken dat het in elk kunsttijdperk probeert om op te lossen. Het is juist hier dat de scheppende en leidende rol van de kunstenaar zich plaatst. Zijn hersenen registreren vormen, lijnen, kleuren, een nieuwe ritme. Hij gebruikt elementen van nieuwe schoonheid om een taal te creëren waarmee hij zich, vaak zelfs met betrekking tot om het even wat, uitspreekt over niets anders dan de straat, de fabrieken, de techniek. Het is niet de bedoeling van de kunstenaar om de nieuwe gegevens van de waarneming te systematiseren. Hij wil in de tijd waarin hij leeft zijn manier van eigen uitdrukking, voldoende menselijk en machtig leveren om de tijd uit te dagen.

Les lois qui présidaient à l'ordonnance du tableau ancien ont évolué. L'esprit moderne s'est lassé des équilibres attendus. Il donne aux surfaces primordiales de l'oeuvre des délimitations plus imprévues, affirmant ainsi la rapidité et la diversité de ses concepts.

De wetten die de indeling van het oude schilderij regelden zijn geëvolueerd. De moderne geest heeft zich van het verwachte evenwicht verveeld. Het geeft aan de uiterst belangrijke oppervlakte van het werk meer onvoorziene afbakeningen, die aldus de snelheid en de verscheidenheid van zijn denkbeelden verzekeren.

Le schéma (soit qu'on le nomme encore arabesque ou ligne abstraite du tableau) ne cherche pas à s'imposer aussi directement, mais à apparaître comme le résultat d'une relation de volumes, de formes, de tâches colorées.

Het schema (ofwel dat wat men nog arabesk of abstracte lijn van het schilderij noemt) probeert niet om eveneens direct noodzakelijk te zijn, maar blijkt het resultaat van een betrekking van inhouden, van vormen, van kleurrijke taken te zijn.

Dans son désir de prendre connaissance de l'objet, l'artiste ne se satisfait plus de modelé savant et de la perspective de ses devanciers: il observe les modifications subies par cet objet dans l'espace et cherche à en donner une inscription concise qui en décuple la force de représentation.

In zijn verlangen om kennis van het onderwerp te nemen, is de kunstenaar niet meer tevreden met het ontworpen geleerde en van het vooruitzicht van zijn voorlopers: hij observeert de wijzigingen ondergaan door dit onderwerp in de ruimte en probeert om een beknopte omschrijving ervan te geven die de kracht van vertegenwoordiging ervan vertienvoudigt.

En établissant une rampe, comme l'on dit en termes d'optique entre l'image et nous, le clair-obscur la séparait des réalités extérieures par les à-peu-près intuitivement évalués de la vraisemblance; il multipliait les accidents plastiques de l'ombre et de la lumière. La complexité moderne, lassée peu à peu de la monotonie du 'pleinairisme', ne pouvait négliger ce mode d'expression qu'ignorèrent les orientaux, les primitifs de tous temps et que Rembrandt illustra génialement. Cependant l'inscription nouvelle des formes et des volumes, en diminuant l'importance de la rampe optique, permet à l'artiste un jeu plus libre d'ombre et de lumière qui sert mieux la mobilité et la variété de ces concepts.

Door een voetlicht op te stellen, zoals men in optische termen zegt tussen het beeld en ons, scheidde de clair-obscur het van de uiterlijke werkelijkheid door de meer intuïtieve benadering van de waarschijnlijkheid; hij vermenigvuldigde de beeldende toevalligheden van de schaduw en het licht. De moderne ingewikkeldheid, die beetje bij beetje de eentonigheid van het 'plein-airisme' verveelt, kon deze uitdrukkingsmanier het feit niet verwaarlozen dat het oosten, de primitieven van alle tijd en Rembrandt genialiteit uitdrukte. Nochtans laat de nieuwe beschrijving van de vormen en de inhouden, door het belang van het optische voetlicht te verminderen, de artiest een vrijer spel van schaduw en licht toe dat beter de beweeglijkheid en de afwisseling van deze denkbeelden dient.

Une modification parallèle se fait sentir dans le coloris. En accordant aux anciens la part la plus large à l'intuition, nous constatons que tout leur effort les portait à conserver aux couleurs principes, leurs résonnances ou leur justesse dans les différents accidents de l'ombre, de la demi-teinte ou de la lumière. Il s'en suivait une harmonie que notre sensibilité, autre, rejette et qu'elle rompt dans un désir d'animer d'une vie plus multiple, plus intense, la surface colorée.

Een parallelle wijziging is merkbaar in de kleur. In overeenstemming met het verleden wordt het grootste deel aan het voorgevoel toegekend, stellen wij vast dat heel hun inspanning bijdroeg om de kleuren hun principes, hun weerklank of hun nauwkeurigheid in de verschillende toevallen van de schaduw, van halftinten of het licht te behouden. Hieruit volgde een overeenstemming die onze gevoeligheid verwerpt en dat zij in een verlangen breekt om van een meer veelvoudig leven, heviger, de kleurrijke oppervlakte te verlevendigen.

Aussi les tons se juxtaposent-ils avec moins de ménagement dans les transitions. Des trous, voulus, se créent et des souplesses délicates s'établissent quand l'accord est moins distant. De ce contraste de dissonnances et d'accords le coloris gagne en intensité.

Ook plaatsen de tonen zich eveneens naast elkaar met minder zorg in de overgangen. Gaten, opzettelijk, ontstaan en een verfijnde soepelheid stelt zich vast wanneer de overeenkomst minder verwijderd is. Door dit contrast van tegenstellingen en overeenkomsten wint de kleur aan intensiteit.

Une préoccupation trop souvent négligée est celle des matières qui, vouées à un rôle nouveau, pourraient doter l'oeuvre d'une puissance d'expression, sinon capitale, du moins très importante si l'on ne veut négliger l'avantage marqué qu'offre sur la fresque la peinture à l'huile. Le choix des matières minces, grasses, fluides, transparantes ou neutralisées, riches en teinture ou rompues, présentent à l'artiste une multiplicité de ressources pour traduire la vivacité de son émotion ou en cristalliser la complexité. Il ne s'agit pas uniquement d'obtenir sur la surface colorée le sentiment de la substance des choses (préoccupation réaliste) ou leurs fugaces apparences (impressionnisme) mais bien de mettre au service de l'intuition ce pouvoir étonnamment suggestif et cette vie intérieure que la peinture peut contenir dans son éclat, dans ses mysterieuses transparences, ou dans son rayonnement profond.

Een te vaak verwaarloosde bezorgdheid is die van de materie die, gewijd aan een nieuwe rol, het werk zou kunnen voorzien van een uitdrukkingskracht, zo niet middelpunt, tenminste zeer belangrijk als men het aanzienlijk voordeel niet wil verwaarlozen dat de olieverf het fresco aanbiedt. De keus van dun, vet, vloeibaar, transparant of neutraal, rijk aan kleur of gebroken, presenteren aan de kunstenaar een veelheid van hulpbronnen om de vlugheid van zijn ontroering weer te geven of de ingewikkeldheid ervan te kristalliseren. Het gaat er niet alleen om om op de kleurrijke oppervlakte het gevoel van de kern van de dingen (realistische bezorgdheid) of hun vluchtige schijn (impressionisme) te verkrijgen maar wel om het voorgevoel deze verbazingwekkend suggestieve macht en dit innerlijke leven ten dienste te zijn dat de verf in zijn glans, zijn mysterieuze transparantie, of zijn diepe straling kan bevatten.

Plus que jamais le sujet n'est pour le peintre que 'prétexte à peindre'. La préoccupation excessive du sujet ne s'est jamais rencontrée que dans les écoles maniérées ou décadentes. Un autre manièrisme serait sa suppression totale, pour le simple jeu des volumes ou des taches colorées. S'il supprimait ce duel si passionnant qui se livre entre son cerveau et la vie extérieure l'artiste aboutirait à une peinture d'état d'âme d'un intérêt plastique forcément restreint.

Meer dan ooit is het onderwerp voor de schilder slechts 'een voorwendsel om te schilderen'. De overdreven bezorgdheid voor het onderwerp heeft zich nooit alleen in de gekunstelde of in de verval zijnde scholen voorgedaan. Een andere gekunsteldheid zou een totale afschaffing, voor het eenvoudige spel van de volumes of de kleurrijke vlekken zijn. Als hij dit zo boeiende duel afschafte dat zich tussen zijn hersenen en het buitenleven de kunstenaar afspeelt zou leiden tot het verven van gemoedstoestand van noodzakelijkerwijs beperkt beeldend belang.

Certes beaucoup de ces considérations seraient à envisager plus longuement qu'il n'est possible de la faire en prévenant ainsi quelques objections faciles. Des esprits superficiels ont tenté notamment d'infirmer ces recherches en les taxant de 'théories'. L'artiste véritable n'est point théoricien aux sens étroit du mot et l'on ne saurait nommer 'théories' ce continuel enchaînement de préoccupations qui sont précisément d'un très grand intérêt dans la création d'une oeuvre. L'ampleur d'expression qui jaillit d'une série de concepts élaborés dans l'inconscient et disciplinés par une logique très sûre échappe au theoricien qui haït l'intuition et dont l'impuissance à généraliser se caractérise par la préoccupation maniaque d'un unique coëfficient d'émotivité. Sur ce coëfficient, incapable de doter de force et de plénitude une oeuvre d'art, le théoricien bâtit mille petits systèmes, plus ou moins ingénieux toujours très maniérés. Il y a toujours eu 'les théoriciens de l'époque'. Nous avons eu Monsieur Armand Point avec le néo-classicisme, Monsieur Emile Bernard avec le symbolisme pictural, Monsieur Séon avec la Rose-Croix. Pourquoi s'étonner s'il en est de création plus recente.

Weliswaar zouden vele van deze beschouwingen langduriger te overwegen zijn en het dan aldus mogelijk maken om enkele gemakkelijke bezwaren te voorkomen. Oppervlakkige geesten hebben met name geprobeerd om deze onderzoeken nietig te verklaren door ze te belasten met 'theorieën'. De echte kunstenaar is geen theoreticus aan de richtingen van het woord en men zou 'geen theorieën' kunnen benoemen die onophoudelijke opeenvolging van bezorgdheid die juist van zeer groot belang is in het ontstaan van een werk. De uitdrukkingsomvang die van een reeks denkbeelden uitgewerkt is is onbewust en aan tucht gewend door een zeer zekere logica ontsnapt aan de theoreticus die het voorgevoel haat en van wie de onmacht om te veralgemenen door de fanatieke bezorgdheid van enig wegingsfactor van gevoeligheid gekenmerkt wordt. Op deze wegingsfactor, handelingsonbevoegde om van kracht en volledigheid een kunstwerk te voorzien, bouwt de theoreticus duizend kleine systemen, min of meer vindingrijk maar altijd zeer gekunteld. Er waren altijd 'de theoretici van het tijdperk'. Wij hebben gehad Mijnheer Armand Point met het neoclassicisme, Mijnheer Emile Bernard met het schildersymbolisme, Mijnheer Séon met het Rose-Croix. Waarom zich verwonderen als er van hedendaagse schepping meer is.

La théorie (et non les méthodes) avec sa petite part de vérité et son grand nombre d'erreurs souvent métaphysiques ou littéraires répugne toujours au peintre. Les méthodes, utiles pour se créer une convention logique, adéquate à l'expression de la sensibilité ne sauraient exister par ellesmêmes sans l'intuition, ce feu intérieur qui anime et généralise les concepts, bouleverse souvent les prévisions de l'artiste pour se traduire parfois avec âpreté et violence au grand désespoir des théoriciens et des 'gens dits de goût'.

De theorie (en niet de methoden) met zijn klein waarheidsaandeel en zijn groot aantal fouten dikwijls metafysisch of literair hebben altijd een afkeer van schilderen. De methoden, nuttig om een logische norm te laten ontstaan, adequaat aan de uitdrukking van de gevoeligheid door zichzelf zouden zonder het voorgevoel, dit innerlijke vuur, niet kunnen bestaan dat de begrippen verlevendigt en algemeen maakt, verstoren vaak de vooruitzichten van de kunstenaar om soms met ruwheid en geweld aan de grote wanhoop van de theoretici en 'de genoemde mensen van smaak' tot uiting te komen.

Bien que se présentant avec un inattendu peut être déroutant pour les esprits paresseux cette conception nouvelle du tableau s'imposera pourtant à notre époque parce qu'elle parle la langue des sa sensibilité. Les intelligences affinées distingueront et apprécieront de plus en plus des différences qualitatives (puissance, charme, subtilité etc.) d'oeuvres qui apparaissent trop souvent sur le même plan aux esprits vulgaires. Ce sera la meilleure réponse à ceux qui s'effraient du nombre croissant d'artistes(?) qui sans la moindre conscience et l'ombre du talent s'avancent au nom de l'art moderne dans une voie où ne les appellent pas leurs précédentes recherches. Peut-être même verrons nous des peintres qui avant-hier encore exploitaient 'utilement' le filon des pleinairistes s'élancer avec une foi toujours nouvelle vers un art toujours nouveau.

Hoewel zich presenterend met een onverwachts kan zijn wegkwijtrakend voor de luie geesten zal deze nieuwe opvatting van het schilderij nochtans aan ons tijdperk noodzakelijk zijn omdat zij de taal van de haar geest spreekt. De verfijnde intelligentie zal steeds meer kwalitatieve verschillen (macht, charme, scherpzinnigheid enz.) onderscheiden en waarderen van werken die te vaak op hetzelfde niveau aan de gangbare mening blijken. Het zal het beste antwoord zijn op degenen die zich van het toenemende aantal kunstenaars(?) schrik aanjagen wie vooruit gaan zonder het mindere bewustzijn en de schaduw van het talent zich namens de moderne kunst in een weg waar ze niet hun vorige onderzoeken noemen. Misschien zullen we zelfs schilders zien die eergisteren nog de goudmijn van het 'pleinair'-schilderen 'nuttig' gebruikten nu met een altijd nieuw vertrouwen naar een altijd nieuwe kunst vooruitsnellen.

Les jeunes peintres qui poursuivent une évolution lente et réfléchie s'inquiéteraient à tort de ces encombrantes impersonnalités.

De jonge schilders die een langzame en doordachte evolutie voortzetten zouden zich verkeerdelijk ongerust maken over deze lastige onpersoonlijkheid.

L'oeuvre d'art possède en propre une force qui ne souffre pas la confusion, qui l'immunise contre le rire des incompréhensifs et l'impose tôt au tard.

Het kunstwerk bezit in zichzelf een kracht die niet van de verwarring lijdt, die het voor de lach van het niet-begrijpen onvatbaar maakt en het vroeg of laat oplegt.

Pour créer, aussi bien que pour juger les âmes de qualité savent toujours se placer hors des contingences mesquines.

Om te scheppen, evenals te oordelen over de kwaliteitsgeest kunnen zij zich altijd buiten de kleingeestige toevalligheden plaatsen.