De Moderne Kunstkring 1912

De tweede tentoonstelling van de Moderne Kunstkring werd gehouden van 6 oktober t/m 7 november 1912 in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Deze tentoonstelling was veel groter en is achteraf de belangrijkste van de vier geweest. Conrad Kickert, de voorzitter van de Moderne Kunstkring, had in Keulen in mei 1912 de tentoonstelling van de Sunderbund gezien, waar de verscheidenheid van het Europese modernisme werd getoond. In het voorwoord schreef Kickert
Deze expositie, zij is een daad van den tijdgeest. Zij is een protest tegen het conservatisme van Holland en een richtsnoer voor wat komen gaat. Zij is, in den grooten ernst van enkele dezer zoekende werkers een protest ook, tegen publiekbedriegerijen en banditisme van machteloozen en gladhandigen, tegen conservatieven en Futuristen en alles wat het wagen zou, af te wijken van den rechten weg van het eeuwig gelijke Schoon. Dat wat spottend 'cubisme' gescholden wordt is een herstel, een voortgezette traditie. Het z.g. 'cubisme' is in wezen 'conservatief'. Het zoekt en wroet en speurt naar oude wetten. Het eert de oude meesters, en conserveert met precieuse piëteit die diepere schoonheden, welke schier gansch vergeten schenen, maar plaatst hen - voortgezet - in dezen tijd! Zoo is ook, wat 'cubisme' wordt genoemd en beter 'stylisme' kon worden geheeten! Het zocht de Eenheid maar de samengesteldheid, de veelvuldigheid. de gevuldheid, de volle ornamentatie, de vele rythmen, de hoekige plastiek. Het zoekt weer te werken, maar nerveuzer, maar luchtiger nog, naar den ouden aard van het ras.

In de openingstoespraak ging Conrad Kickert vooral in op het wezen van het kubisme. Kickert had tevens ervoor gezorgd, dat er 23 schilderijen en tekeningen van Paul Gauguin te zien waren. Het waren hoofdzakelijk vroeg impressionistische werken, die bij de andere werken uit de toon vielen.

De expositie omvatte van 35 kunstenaars 248 werken, waarvan 134 van buitenlanders. In de catalogus was alleen het voorwoord in het Nederlands, maar de titels van de werken in het Frans. Ook op het titelblad werd de vereniging aangegeven met Circle de l'Art Moderne. Bovendien stond in de catalogus nog een artikel in het Frans van Henri le Fauconnier met de titel La sensibilité moderne et le tableau. Volgens sommige boeken gaf le Fauconnier hierin een theoretische onderbouwing van het kubisme, maar u zult na het lezen van de tekst denkelijk een andere mening hebben.

In de erezaal van het Stedelijk Museum te Amsterdam waren van Pablo Picasso 12 werken aanwezig, maar Henri Le Fauconnier werd met 33 werken als de belangrijkste kubist gebracht. Aangezien in de catalogus slecht de titels werden genoemd en een enkele keer een jaartal of afbeelding, is het moeilijk vast te stellen welke werken aanwezig waren.

De tentoonstelling, die ruim 8000 bezoekers trok en uniek was wegens het samen tentoonstellen van werken van de twee groepen kubisten, de Montparnasse- en de Montmartregroep, werd door het publiek als een sensatie en een schandaalsucces beschouwd, maar ook in de pers was de reactie negatief.

Zo schreef de criticus Steenhoff in zijn tweede artikel (het eerste verscheen op 13 oktober 1912) over de tentoonstelling in De Amsterdammer van 20 oktober 1912 o.a.:

Het cubisme is niet anders dan een incident in den ontwikkelingsgang; het wordt ook genoemd Expressionnisme en zelfs Stylisme, maar de juiste naam zou mij lijken Formulisme. Want zoowel het betoog van Le Fauconnier als de werken van zijn geestverwanten toonen alleen aan, dat er een geijkte formule gevonden is van een kunst, die van stijlvolle houding zou kunnen zijn. Alleen is bij die schoone voorspiegelingen een weinig buiten den waard gerekend, dat is den natuurlijken leefdrang van den wereldgeest waarvan de beschikking niet in een verstandelijke regeling berust. Le Fauconnier zegt wel, dat de waarachtige kunstenaar geen theoreticus is, maar zijn betoog op schrift is sterker, meesleepender dan zijn betoog in natura - zijn schilderijen.

En hier raken we aan het hiaat in deze manifestaties van moderne kunst, de belangrijke leemte in deze propogandamiddelen voor een nieuw uitgedachte leer: de afwezigheid van intuitie. Daardoor ook voelen we achter al die werken de eigenzinnige willekeur en de betweterij van een mensch, en niet als bij een waarachtig kunstwerk, de afstraling van het goddelijke deel in den mensch. Redeneerend zijn die werken ontstaan en beredeneerend moeten zij genoten (?) worden. Ze zijn overladen zoodanig van het ware (vermeende waarheden van een stelsel) dat er voor het andere element der drieëenheid in het kunstwerk: het SCHOONE, geen plaats meer is. Ze doen me denken aan vingeroefeningen op een blind klavier.

Op bovenstaande foto zijn de volgende werken van links naar rechts zichtbaar.

De kubisten waren aanwezig met de volgende in de catalogus genoemde werken.

Behalve de bovengenoemde kunstenaars waren ook aanwezig: Benduin met 2 werken, Bresdin met 8, Petrus Alma met 16, André Derain met 7, Kees van Dongen met 1, Jan van Eben met 1, Otto Freundlich met 1, Leo Gestel met 12, Samuel Jessurun de Mesquita met 3, Conrad Kickert met 1, Marie Laurencin met 2, Rudolf Lévy met 2, Herman Lismann met 18, Adya van Rees-Dutilh met 2, Jan Sluijters met 12, Jan Toorop met 16 en de Vlaminck met 3. De Nederlandse schilders waren goed vertegenwoordigd.

In het tijdschrift De Kunst van 16 november 1912 stond een overzicht van de verkopen tijdens deze tentoonstelling. Van le Fauconnier werden negen werken verkocht.

---

_{Laatste wijziging: 161112}