Salon des Indépendants

De Salon des Indépendants was een jaarlijks terugkerende tentoonstelling in mei om de productie van de wintermaanden te tonen aan een groot publiek. Er was geen jury aanwezig, maar een plaatsingscommissie. Bovendien werden er geen prijzen uitgereikt.

Op 11 juni 1884 werd bij de notaris Coursault te Montmorency de Société des Artistes Indépendants opgericht. De statuten werden opgesteld door Albert Dubois-Pillet en gedeponeerd door Jaudin. Initiatiefnemers waren o.a. de kunstenaars Georges Seurat, Odilon Redon en Paul Signac als reactie op de jaarlijkse Salon. In de herfst van 1884 hield de Société zijn eerste tentoonstelling in het Paviljoen de la ville de Paris op de Champs-Elysees. De opbrengst was bestemd voor de slachtoffers van de cholera. De tweede tentoonstelling werd gehouden in 1886. In een tijdelijk gebouw in de tuinen van de Tuilerieën waren 200 schilderijen tentoongesteld. Tussen 1890 en 1914 werd bijna alle avant-garde kunst vertoond. Iedereen had het recht tegen betaling van 10 francs vier werken in te zenden, later (1906) werd dit tien werken voor 25 francs en vanaf 1909 slechts twee. In 1901 werden ruim duizend schilderijen getoond, in 1904 2395 werken, in 1905 4.269 werken van 669 kunstenaars en in 1908 ruim zesduizend werken. In 1910 stelden 1182 kunstenaars tentoon en dit liep op tot 2175 in 1930. De criticus Louis Vauxcelles schatte in 1926 slechts 100 van de 3726 kunstwerken van enige waarde.

Grandes Serres

In 1895 en 1897 werd de 11de salon gehouden in Palais des Arts Libéraux op de Champ-de-Mars. In de periode 1901-1907 werd de tentoonstelling gehouden in de Grandes Serres de la Ville de Paris, ook wel genoemd Grande Serre de l'Alma op de Cours-la-Reine. De nevenstaande foto geeft een indruk van het gebouw, dat gebouwd werd voor de Wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs. Vanaf 1920 werden de tentoonstellingen gehouden in het Grand Palais in Parijs.

Tegen de plaatsingscommissie werd vanaf 1920 door Signac oppositie gevoerd, daar hij voorstander was van een alfabetische volgorde. Léger verliet de plaatsingscommissie in 1923. In 1924 werd zowel ingedeeld op nationaliteit als op alfabetische volgorde. Lhote verliet de plaatsingscommissie, die uit 20 personen bestond, samen met acht andere leden in 1925. Lhote was van mening, dat door de veranderingen de Salon vooral bedoeld was voor 'zondagsschilders'. Signac en zijn medestanders verdedigden de alfabetische volgorde met 'gelijke aandacht voor alle deelnemers' en dat er geen plaats was voor 'les petites chapelles', groepsuitingen. Het laatste was vooral gericht tegen de (neo)kubisten, die zich na de Eerste Wereldoorlog weer wilden profileren.

Overzicht openingsdagen 1901-1906.

jaardatumhommage aan:
1901
20 april - 21 mei
1902
29 maart - 5 mei
Overzichtstentoonstelling van Lautrec.
1903
20 maart - 25 april
1904
21 februari - 24 maart
Overzichtstentoonstelling van Seurat.
1905
24 maart - 30 april
Overzichtstentoonstelling van Van Gogh.
1906
20 maart - 30 april

1907

Op de tentoonstelling van 1907, die gehouden werd van 20 maart t/m 30 april, hingen van Georges Braque zes schilderijen, waarvan er vijf door de kunsthandelaar Wilhelm Uhde werden gekocht voor een totale prijs van 505 FF. Denkelijk kocht de kunsthandelaar Daniel-Henry Kahnweiler het zesde werk.

1908

voorkant catalogus, 1908 Op de tentoonstelling van 1908, die gehouden werd van 20 maart t/m 2 mei, hing van Georges Braque het schilderij La Femme, dat Guillaume Apollinaire opviel door zijn originaliteit. Het werk werd niet in de catalogus genoemd, maar wel beschreven in L'Intransigeant. Het was in ieder geval niet het schilderij Groot naakt, daar Inez Hayes Irwin (1873-1970) dit schilderij in haar dagboek beschreef tijdens het gezamenlijke bezoek van Inez en Gelett Burgess aan Braques atelier in de periode van de salon. Inez Hayes Irwin werkte voor diverse Amerikaanse tijdschriften als correspondente in Frankrijk en Italië. Inez Hayes was eerst getrouwd met Rufus Hamilton Gilmore en trouwde in 1916 met de schrijver Will Irwin.

Haven in Normandië, 1909

1909

Volgens John Golding was op de Salon des Indépendants van 1909, die gehouden werd van 25 maart t/m 2 mei, denkelijk het nevenstaande schilderij het eerste kubistische schilderij op een tentoonstelling te zien, n.l De Haven van Georges Braque. Het hing samen met een tweede schilderij van Braque, genaamd stilleven, in zaal 16 waar ook werken hingen van Derain, Dufy, Friesz, Laprade, Matisse, Jean Puy, Rouault en de Vlaminck.

1910

Femme à l'éventail Portrait d'Apollinaire, afm.: 130 x 97 cm

In 1910 hingen in zaal 18 van de Salon des Indépendants, die gehouden werd van 18 maart t/m 1 mei, de werken van Jean Metzinger, Henri Le Fauconnier en Robert Delaunay bij elkaar. Van Metzinger hing o.a.het nevenstaande schilderij Portret van Apollinaire. Van Le Fauconnier hingen daar de Ploumanach landschappen: Le Ravin en Village dans les Montagne en de figuurstukken Femme à l'éventail (zie hiernaast) en Portret van Maroussia. In dezelfde zaal hingen ook werken van Henri Matisse, Maurice de Vlaminck, Raoul Dufy, Marie Laurencin, Kees van Dongen en Henri Rousseau.

In een viertal artikelen vanaf 18 maart schreef Apollinaire over de tentoonstelling met ongeveer 6000 schilderijen in de dagelijkse krant L'Intransigeant, die een oplage van ongeveer 50.000 had.

De Montparnasse-groep ontmoette elkaar bijna wekelijks op de vele z.g. soirees. Op dinsdag bezochten velen de mardis de Paul Fort bij de dichter en uitgever van het tijdschrift Vers et Prose Paul Fort. De bijeenkomst was in het café Closérie de Lilas. In het najaar van 1910 organiseerde ook Le Fauconnier bijeenkomsten in zijn atelier in de Rue Visconti. Deze bijeenkomsten versterkten de meningen om gezamenlijk te exposeren.

Opmerkelijk was nog de aanwezigheid van een door de ezel Lolo gemaakt schilderij zonder dat het opviel.

1911

In 1911 maakte de Montparnasse-groep hun ongenoegen duidelijk over de chaotische plaatsing in de voorgaande salons via een bezwaarschrift en leverde zij tevens een kandidatenlijst voor de plaatsingscommissie van de komende salon, die gehouden zou worden van 21 april t/m 13 juni. Door ook zitting te nemen in de telcommissie voor de stembriefjes werden de 'kubisten' met grote meerderheid gekozen. Dat het niet helemaal juist verliep bleek uit het aantal stemmen dat Metzinger had gekregen, n.l. meer dan het aantal aanwezige stemmers. In het voorjaar van 1911 kregen de kubisten uit Montparnasse een plaats in het comité de placement. Le Fauconnier was de secretaris. Hierdoor was het mogelijk dat de werken van een bepaalde stroming bijelkaar werden gehangen. Gebruikelijk tot nu toe was dat de werken op alfabetische volgorde van de kunstenaarsnamen hingen.

De tentoonstellingruimte werd in twee delen gesplitst. Paul Signac (1863-1935) en Maximilian Luce (1858-1941) regelden de zalen in het midden en de 'oppositie' de randzalen. In zaal 41 hingen de werken van Delaunay, Albert Gleizes, Léger, Metzinger en Le Fauconnier, Archipenko, maar ook van Marie Laurencin, Marc Chagall en Alfred Reth. In zaal 43 hingen werken van o.a. André Lhote, Roger de la Fresnaye, André Dunoyer de Segonzac, Luc Albert Moreau en André Mare. Hierdoor vielen de kubistische werken extra op tussen de ruim 6400 schilderijen. In zaal 42 was een retrospectieve tentoonstelling van de op 2 september 1910 overleden Henri Rousseau (1844-1910). De problemen en de werken zorgden voor genoeg publiciteit, o.a. in Gil Blas, Comoedia, Excelsior, Action, L'Oeuvre, Cri de Paris. Apollinaire schreef een lange recentie in het 20 april 1911 nummer van L'Intransigeant.

Te zien waren:

kunstwerkkunstenaartitel
Paysage, Meudon, afm.: 147 x 115 cmAlbert GleizesLe chemin
Later bekend onder de naam: Landschap te Meudon
La Femme aux Phlox, afm.: 81 x 100 cmAlbert GleizesVrouw met floxen
.Jean MetzingerTwee naakten
TourRobert DelaunayEiffeltoren
Nus dans la fôretFernand LégerNaakten in het bos
Naar aanleiding van dit schilderij bedacht de schrijver Vauxcelles de term tubisme.
AbondanceHenri le FauconnierDe overvloed
Le CuirassierRoger de la FresnayeDe geharnasden (kurassier)

Het hierboven staande schilderij 'De overvloed' van Henri le Fauconnier, dat mede door het grote formaat een blikvanger was, zorgde voor een sensatie. Dit schilderij werd kort daarna gekocht door de Nederlander Conrad Kickert, die secretaris was van de Moderne Kunstkring. In 1934 schonk hij het schilderij aan het Gemeentemuseum Den Haag. Jacoba van Heemskerck had drie werken op de tentoonstelling van 1911 hangen, waaronder Bois (=Bosch) en Nu (=Naaktfiguur).

1912

voorkant catalogus, 1912Om het onoverzichtelijke van de vorige exposities tegen te gaan besloot het bestuur in 1912 dat op de tentoonstelling, die gehouden werd van 20 maart t/m 16 mei in Baraquement du Quai d'Orsay bij Pont de l'Alma, per inzender maximaal drie werken kon worden ingestuurd. Op aandringen van Apollinaire kozen enkele kubisten voor grote werken. Daar ook in 1912 Le Fauconnier samen met Gleizes, Léger, Metzinger en Archipenko deel uit maakte van het plaatsingscommissie hadden uitsluitend de kubisten een gemeenschappelijke zaal. In zaal 20 hingen de werken van de Montparnasse-groep. Van Le Fauconnier hing De Jager op de salon, die later in het jaar ook te zien was bij de Moderne Kunstkring te Amsterdam. Juan Gris deed voor het eerst mee aan een expositie met drie schilderijen. De schilderijen van Gris werden door Apollinaire in een artikel in L'Intransigeant van 25 maart Integral Cubism (=wezenlijk kubisme) genoemd.

kunstwerkkunstenaartitel
Vrouw op een PaardMetzingerVrouw op een Paard
Le portMetzinger De Haven
La Noce, afm.: 408 x 327 cm, 1911-12LégerDe bruiloft. Tijdens de expositie: Composition avec Personnages
De Jager, afm.: 203 x 166,5 cmLe FauconnierJager (schets)
De stad Parijs, afmetingen: 267 x 406 cmDelaunayStad Parijs
Les Baigneuses, afm.: 105 x 170 cm GleizesDe Baadsters
Portret van Picasso, afmetingen: 74 x 93,5 cmJuan GrisPortret van Picasso
Les Angles, afm.: 101 x 83 cm, 1912Lodewijk SchelfhoutLes Angles

Van Jacoba van Heemskerck waren drie werken aanwezig: Vieillard, Portrait en Fleurs. Het schilderij Stad Parijs werd tentoongesteld in zaal 38.

De schilder Pierre Dumont schreef in de linkse krant Les Hommes du Jour, die verscheen in de perode 1908-1923, op 6, 13 en 20 april 1912 het driedelige artikel Les arts: Les Indépendants.

De schrijver Roger Allard schreef in het maart-april nummer van 1912 van La Revue de France et des Pays Français het artikel Le Salon des Indépendants voorzien van de afbeeldingen: Portrait van La Fresnaye, schets voor Les Baigneuses van Gleizes, Le Chasseur van Le Fauconnier, Étude van Léger, Paysage français van Lhote, Port van Metzinger, Nus van Moreau, Pelote basque van Tobeen en Sculpture van Archipenko.

1913

Op de tentoonstelling van 1913, die gehouden werd van 9 maart t/m 18 mei, waren de kubistische werken in zaal 46 te zien. In zaal 45 hing o.a. het werk van Delaunay, Delaunay-Terk, Kupka, Morgen Russel en MacDonald Wright. Hierdoor was het de eerste tentoonstelling waar het orphisme en het synchromisme nadrukkelijk aanwezig waren. In de door Apollinaire in de krant L'Intransigeant genoemde Salle hollandaise (=zaal 43), waar Kickert voor gezorgd had, hingen werken van Peter Alma (1886-1969), Jacoba van Heemskerck, Piet Mondriaan, Otto van Rees, Leo Gestel, Jan Sluijters en Lodewijk Schelfhout.

kunstwerkkunstenaartitel
De Blauwe VogelMetzingerDe blauwe vogel
Nu/Modèle dans un atelier, afm.: 128,6 x 95,9 cm LégerModel in een atelier
L'Equipe de Cardiff, afmetingen: 326 x 208 cmDelaunayVoetbalelftal van Cardiff
De man in het café GrisMan in Café
De voetballers, afmetingen: 228 x 184 cm GleizesDe Voetballers

1914

Op deze tentoonstelling, die gehouden werd van 1 maart t/m 30 april, was door het grote aantal en de grote afmetingen de grootste zaal op de begane grond voor het orphisme gereserveerd.

kunstwerkkunstenaartitel
Prismes èlectrique mouvement couleur 'Simultané', afm.: 250 x 250 cm Sonia Delaunay-TerkPrismes èlectrique mouvement couleur 'Simultané'
Eerbetoon aan Blèriot, afmetingen: 250 x 250 cm DelaunayEerbetoon aan Blèriot
DelaunayDisques solaires
DelaunayFormes
BruceMouvement
BruceCouleurs
BruceEspace 'Simultané'
FrostSoleils 'Simultanés'

1915-1919

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden geen tentoonstellingen gehouden. Wel was er na de Eerste Wereldoorlog een opleving van het kubisme, o.a. door de tentoonstellingen in de Galerie l'Effort Moderne van Léonce Rosenberg.

1920

In de Salon des Indépendants, die op 28 januari 1920 opende met ruim drie duizend werken, was een grote afdeling met kubistische schilderijen. Voor het eerst na de Eerste Wereldoorlog was er een expositie, die net zoals de Salon d'Automne werd gehouden in het Grand Palais. Van Picasso was hier niets te zien, maar wel van o.a. Braque, Gris, Léger, Metzinger, Herbin, Severini, Lipchitz, Survage, Gleizes, Hayden en Archipenko. In een brief van 31 januari 1920 aan Kahnweiler schreef Juan Gris dat Braque weigerde zijn schilderijen in dezelfde zaal als die van hem te hangen. Léger, Lhote, Metzinger en Segonzac waren leden van de commissie, die de plaatsing van werken bepaalde.

1921

In de Salon des Indépendants, die op 25 januari 1921 opende, was volgens een correspondent in Het Vaderland van maandag 31 januari een kleinere afdeling met kubistische schilderijen dan in het vorige jaar. Picasso, Braque en Metzinger waren niet aanwezig, wel Albert Gleizes, Férat, Hayden, Markoussis, Hellesen en Survage. Bij de kubisten waren ook schilderessen, o.a. Hélène Pordriat, Marthe Laurens, Irène Lagut, Alice Halicka en Sonia Lewitzka, ondergebracht. Op de tentoonstelling was ook werk van Bissière, Maria Blanchard, Raoul Dufy, André Lhote, Lipchitz en Zadkine aanwezig.

Femme en rouge et vert, Léger 1914

1970

Van 26 maart t/m 19 april 1970 werd in het Grand Palais te Parijs tijdens de 81ste expositie van de Salon des Indépendants de tentoonstelling Les Indépendants de 1911-1914, rétrospective gehouden. Op deze tentoonstelling hing het nevenstaande schilderij Femme en rouge et vert van Fernand Léger uit 1914. Dit schilderij behoorde op dat moment tot het z.g. Musées Nationaux Récupération.

Bronnen en verdere informatie


Laatste wijziging: 230114