Café le Dôme
Café le Dôme, ook vaak genoemd Café du Dôme, was vanaf 1898 gevestigd op de Boulevard du Montparnasse 108, op de hoek van de Rue Delambre in een nieuw gebouw. De Rue Delambre kwam en komt uit op het kruispunt van de Boulevard du Montparnasse met de Boulevard Raspail. Het kruispunt, waarop ook Rue de la Grande Chaumière uitkomt, heeft de naam Carrefour Vavin. Café du Dôme, La Rotonde vanaf 1911 en La Coupole vanaf 1927 vormden de driehoek waarbinnen Montparnasse zich vanaf 1910 ontwikkelde tot kunstenaarscentrum. Het Café du Dôme werd vooral een ontmoetingsplaats voor de Duitse studenten aan de Académie Matisse en de Duitse kunsthandelaren Wilhelm Uhde, Daniel-Henry Kahnweiler, Alfred Flechtheim, Adolphe Basler (1878-1949) en Paul Cassirer (1871-1926).
De groep avant-garde Duitsers werd naar deze ontmoetingsplaats dômiers genoemd. De groep bestond o.a. uit Friedrich Ahlers-Hestermann (1883-1973), Rudolf Grossmann (1882-1941), Oskar (1875-1947) en Greta Moll (1884-1977), Wilhelm Lehmbruck (1881-1919), Hans Purrmann (1880-1966), Walter Rosam, Eugen Spiro (1874-1972), Albert Weisgerber (1878-1915) en Erich Klossowski (1875-1949). Tot de groep behoorde ook Jules Pascin (1885-1930), pseudoniem van Julius Mordecai Pincas, die geboren was in de Bulgaarse plaats Vidin. Daar hij in Boedapest, Wenen, Berlijn en München had gestudeerd sprak hij vloeiend Duits, toen hij in 1905 naar Parijs kwam. In Café du Dôme kwam hij oude bekenden uit München tegen, o.a. de Tsjech Walter Bondy (1880-1940) en Rudolf Lévy (1875-1944), die al in 1903 naar Parijs waren gegaan. Samen staan zij met Uhde op de nevenstaande foto.
Ook Nederlandse kunstenaars bezochten het café. Op nevenstaande foto zitten vlnr Karl-Heinz Wiegels, Conrad Kickert, Pascin en Lodewijk Schelfhout en staan Flechtheim, denkelijk Levy en de kelner Henri. De foto is uiterlijk in 1908 genomen, daar Wiegels zich in zijn atelier in Le Bateau-Lavoir op 1 juni 1908 ophing. De kunstenaars hielden ook dominotoernooien, waar o.a. Schelfhout, Uhde, Bondy, Lévy, Pascin, Eugène Kahler, Vriesländer, Richard Götz, de beeldhouwer Artaval, Hessel en Miz (Maria Wolfegg, die in 1924 trouwde met Hans Hofmann [1880-1966]) aan deelnamen. Flechtheim organiseerde in zijn Düsseldorfse galerie van 27 juni t/m 24 juli 1914 de tentoonstelling Der Dôme, waarop werken van o.a. Pascin, Levy, Nils von Dardel, Hermann Haller, Artur Gilles, Ernesto de Fiori, Georges Kars, Kisling en Otto von Waetjen te zien waren.
Door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog verdwenen vele Duitsers uit Le Dôme. Jules Pascin vertrok in oktober 1914 met de Lusitania naar New York, waar hij in 1920 Amerikaans staatsburger werd. Walter Rosam, Eugen Spiro en Rudolf Levy werden in Duitsland voor militaire dienst opgeroepen. Rosam stierf in 1916 in een Russisch militair ziekenhuis. De kunsthandelaar Kahnweiler verbleef tijdens het uitbreken v an de oorlog in Italië en verbleef daarna lange tijd in Zwitserland.
In 1924 werd het café door Paul Chambon, die het na de oorlog had gekocht, verkocht aan de zwagers Ernst Fraux en René Lafon. Zij slaagden erin om de omzet driekeer zo groot te maken in twee jaar. Na de dood van Chambons vrouw kocht Paul Chambon het café terug voor 600.000 Francs. Ernst Fraux en René Lafon kochten van het geld een stuk grond op Boulevard du Montparnasse 102 en bouwden daar naar een ontwerp van de architecten Lebouc en Barillet het Café La Coupole. Op 20 december 1927 was de opening van het restaurant, dat onder leiding van Auffray door 32 kunstenaars, waaronder Fernand Léger, Othon Friesz en Maria Wassilieff, was gedecoreerd. De aparte bar was het ontmoetingspunt voor Derain, Foujita, Kisling, Pascin, Kiki en Man Ray.
Het Café du Dôme werd ook gebruikt als verenigingsadres van de in 1954 door een aantal leerlingen van de beeldhouwer Ossip Zadkine opgerichte Association des Sculpteurs des Ateliers Zadkine. Op de lidmaatschap kaart stond als adres Café Le Dôme, Boulevard du Montparnasse 108. Er is echter verder weinig bekend van deze vereniging.
Verdere informatie
- Van 16 oktober t/m 28 november 1965 werd in het Wilhelm-Lehmbruck Museum te Duisburg de tentoonstelling Pariser Begegnungen 1904-1914 gehouden met als ondertitel Café du Dôme, Académie Matisse, Lehmbrucks Freundeskreis. Op de tentoonstelling waren vele portretten te zien. Van de schilder Rudolf Grossmann hingen op de tentoonstelling o.a. portretten van Paul Cassirer, Carl Einstein, Henri Matisse, Julius Meier-Graefe en Wilhelm Uhde.
- In 1988 verscheen het boek Das Café du Dôme und die Académie Matisse 1903-1914 geschreven door Thomas Levy.
- In 1995 verscheen van Annette Gautherie-Kampka in Bern/Berlijn het boek Les Allemands du Dôme: la colonie allemande de Montparnasse dans les années 1903-1914 (ISBN:9783906753546). Er verscheen ook een Duitse editie onder de titel Café du Dôme. Deutsche Maler in Paris 1903-1914.
Andere ontmoetingsplaatsen waren:
- Le Lapin Agile.
- La Closerie des Lilas
- Cirque Médrano
- Café La Rotonde
- de zondagavonden bij Gertrude Stein.
- de zondagavonden in Puteaux bij de broers Raymond Duchamp-Villon en Jacques Villon.
Montparnasse
De wijk Montparnasse, gelegen in het zuiden van Parijs, was van het begin van de negentiende eeuw de wijk waar schilders en beeldhouwers woonden en werkten. De wijk was toen landelijk, waar de groentetuinen van Parijs waren gelegen. De kunstenaars betrokken oude boerderijen, werkplaatsen, opslagplaatsen en zomerhuisjes, die zij tot atelier verbouwden. Rond 1865 leefden ongeveer 1500 kunstenaars in Montparnasse. Na 1880 werd een groot aantal ateliergebouwen gebouwd in de wijk. Rond 1890 leefden ongeveer 1/3 deel van de kunstenaars in Montparnasse en bij de eeuwwisseling overtrof Montparnasse de wijk Montmartre. Tot de Eerste Wereldoorlog waren de Amerikaanse kunstenaars de grootste groep, die zich hoofdzakelijk in Montparnasse vestigde. De tweede groep werd gevormd door kunstenaars uit Rusland en Oost-Europa, die na de Eerste Wereldoorlog de grootste werd.
