Krantenartikelen in de kubistische collages.

Pablo Picasso

In het boek Re-Ordering the Universe, Picasso and Anarchism, 1897-1914 van Patricia Leighten uit 1989 ging de schrijfster in op de inhoud van de door Picasso gebruikte stukken krant bij de papiers collés. De gebruikte stukken waren volgens haar door Picasso niet toevallig gekozen stukken krant, maar een doelbewuste politieke keuze. Picasso koos voor artikelen die te maken hadden met anarchistische thema's en sociale kritiek. De kranten stonden in 1912 vol met artikelen over de Eerste Balkanoorlog en de antimilitaire sociale onrust. Meer dan de helft van de gebruikte artikelen tussen 1912 en 1914 gingen volgens de schrijfster over de Balkanoorlog, de economische en politieke situatie van de Europese staten. Een kwart van de artikelen gingen over moord, zelfmoord en vandalisme. Ondanks dat de Parijse kranten in toenemende mate vol stonden met oorlogs- en politieke zaken in 1913 en 1914 kwam dat niet bij Picasso tot uiting, daar Picasso weinig voorpagina's gebruikte. De gebruikte artikelen vanaf de winter 1912-1913 gingen o.a. over gezondheid, bv. tuberculose, kunst en uitgaan. Zelden was de tekst door Picasso onleesbaar gemaakt. Vaak was de tekst zorgvuldig uitgeknipt en was ondanks de gemaakte uitsparingen de essentie van het artikel nog intact.

	Picasso gebruikte in november 1912 voor het eerst een stukje krantenpapier in een werk, n.l. in het nevenstaande Guitare, partition et verre. Hij had het stukje uit het voorblad van de krant Le Journal van 18 november 1912, waarin vanuit Constantinopel (= Istanbul) werd bericht LA BATAILLE S'EST ENGAGÉE FURIEUSE sur les Lignes de Tchataldja (vrij vertaald: De strijd barst volledig los aan het front van Tchataldja). Picasso gebruikte slechts een deel van de kop. Hij liet wegvallen: E FURIEUSE sur les Lignes de Tchataldja. Hiermee werd de onstuimige aanloop tot de Balkanoorlog, waarvan het voorspel op 15 oktober was begonnen, beschreven.
	In Picasso's tweede collage met een stukje krant, Viool uit november 1912, gebruikte Picasso een artikel van de krant Le Journal van 18 november 1912 waarin de bezetting van de plaats Saint-Jean-de-Medua door het leger van Montenegro, één van de Balkanstaatjes, en een discussie over het feit of de Turken zouden doorvechten.
	De derde collage, La bouteille de Suze, bestond hoofdzakelijk uit krantenpapier. Hierin stond de datum 16 november en een verslag van het oprukken van het Servische leger naar Monastir in Macedonië voorzien van het aantal gewonden, de legerverplaatsingen en speculaties over hoelang het belegerde Adrianopel het kon volhouden voordat de hongersnood toe zou slaan. Ook een gruwelijke beschrijving van de oorlogsslachtoffers was aanwezig en een beschrijving van de vele Turkse soldatenslachtoffers door een cholera-epidemie. In dezelfde collage werd ook een artikel opgenomen van een linkse massademonstratie van veertig- tot vijftigduizend mensen. Onder de sprekers was , die het kubisme in de Chambre des Députés (= vergelijkbaar met de Nederlandse Tweede Kamer) had verdedigd.
	Picasso gebruikte voor La bouteille de Suze stukken van dezelfde voorpagina als bij zijn hierboven genoemde eerste papier collé Guitare, partition et verre. Met kleuren rood, groen, geel en blauw is aangegeven welke stukken Picasso gebruikte. Het paarse gedeelte was linksonder gebruikt in Guitare, partition et verre. Voor het deel linksboven van La bouteille de Suze gebruikte Picasso van de achterkant van de voorpagina het bovenste deel van de eerste kolom. De tekst was een voortzetting van het artikel onderaan rechts op de voorpagina, dat ging over een grote demonstratie tegen de oorlog die georganiseerd was door de Fédération de la Seine van de socialistische partij.

De collages met krantenpapier daarna toonden de voortgang van de strijd, de voorlopige weigeringen van een vrede en aansluitende onderwerpen.

	In de collage Man met hoed en gitaar had bovenin een artikel over de mijnwerkers in Noord Frankrijk, in het midden een artkel over de Minister van de Marine, die zich verdedigde in het parlement tegen de beschuldigingen dat als de oorlog zou uitbreken de marine te kort had aan kruit, munitie en brandstof. In een ander deel speculeerde een verslaggever in Bulgarije over het escaleren van de Balkanoorlog en wat Duitsland zou doen. Ook beschreef hij de voorlopige vredesbesprekingen te Tchataldja. In een artikel onderaan werd een discussie in de Chambre over het anti-militarisme en extreem links. Alle artikelen vermengden de Balkanoorlog met de pacifistische/anarchistische beweging en zinspeelde op het gevaar dat Frankrijk betrokken zou raken met een grote oorlog.
	In Bouteille et verre sur un guéridon uit december 1912 stond een artikel over M. Millerand, Minister van Oorlog, die in het parlement had uitgehaald naar de anti-militairisten, die een wet om het Franse leger op te bouwen hadden tegengehouden.
	In de qua stijl verwante collages Fles en wijnglas (links) en Tafel met fles en gitaar (links), beide uit 1912, stond een artikel over de onstabiele wapenstilstand, die op 3 december 1912 was getekend.
	De collage Fles op tafel uit 1912 liet een gehele op zijn kop staande financiële bladzijde (blz. 7) zien van de krant Le Journal van 8 december 1912. In het artikel ging men in op de economische gevolgen voor Europa van de wankele vrede van de Eerste Balkanoorlog. Denkelijk gelijktijdig maakte Picasso nog een collage met dezelfde titel, maar in een contra-uitvoering. Het gebruikte stuk krant had wel de vorm van het ontbrekende stuk, maar was uit bladzijde 5 van dezelfde krant.
	In de collage Fles, glas en krant op tafel 'Un coup de thé uit 1912 gebruikte Picasso een klein gedeelte uit de kop van de krant Le Journal van 4 december 1912. In het artikel ging het over het tekenen van een wapenstilstand tussen Bulgarije, Servië en Montenegro. Van de kop UN COUP DE THÉATRE liet hij ATRE weg.
	In de collage Fles en glas op een tafel uit 1912 gebruikte Picasso een klein gedeelte uit de kop van de krant Le Journal van 14 december 1912. Van de kop over de diplomatieke pogingen in de Balkanoorlog liet hij een gedeelte weg: la Négociation les délégués sont à Londres werd la Négociation és sont à Londres. Deze collage lijkt een kopie van de hierbovenstaande Fles, glas en krant op tafel 'Un coup de thé, waarbij de fles minder is uitgewerkt.

Ook in de latere collages ging Picasso wel in op de naderende oorlog, maar minder frequent. In Viool uit 1913 stond een artikel over de debatten, die van maart tot de aanvaarding van de wet op 7 augustus 1913 werden gehouden, over de verlenging van de dienstplicht van twee naar drie jaar. In 1912-1913 maakte Picasso ongeveer tachtig collages, waarvan er tweeënvijftig met krantenpapier. Ongeveer de helft ging over de Balkanoorlog en de economische en politieke situatie in Europa. In de winter van 1912-1913 maakte Picasso 39 collages, waarvan twaalf verf (olie- of waterverf of gouache) bevatten. In 1913 maakte Picasso 40 schilderijen en 40 collages. In 1914 maakte Picasso slechts in vier van de zesenveertig collages gebruik van krantenpapier. In de periode 1912-1913 gebruikte Picasso 52 keer krantenpapier in 80 papiers collés.

	In de nevenstaande papier collé Sifon, glas, krant en viool uit 1912 gebruikte Picasso zowel krantenpapier als faux bois, dwz papier dat de indruk wekte hout te zijn. Voor de sifon gebruikte Picasso een advertentie gedeelte. Het grote stuk krant ging over het onderzoeken van de diepzee met een duikbol aan een 2 km lange kabel. Het papier collé is nu te zien in Moderna Museet te Stockholm.
	In de nevenstaande papier collé Glas, wijnfles, pakje tabak en krant gebruikte Picasso in maart 1914 een gedeelte uit het voorblad van Le Journal van 23 december 1913. Uit dezelfde krant gebruikte Picasso bladzijde 7 voor Viool gemaakt eind december 1913 of begin 1914.
	Picasso gebruikte slechts in één werk een Spaanse krant, n.l. in nevenstaande collage Gitaar. Picasso maakte deze collage, bestaande uit op doek geplakt papier, behang, krant, krijt, houtskool en inkt, in de lente van 1913. Hij gebruikte de krant El Diluvio van 31 maart 1913 uit Barcelona, toen Picasso in Céret vlak bij de Spaanse grens verbleef. De collage is nu te zien in het Museum of Modern Art te New York.

Zie voor verdere informatie:

• Patricia Leighten, Picasso's Collages and the Threat of War, 1912-13 in The Art Bulletin, december 1985.
• Patricia Leighten, Re-Ordering the Universe, Picasso and Anarchism, 1897-1914, december 1989, ISBN: 0691040591.
• David Cottington, What the Papers Say: Politics and Ideology in Picasso's Collages of 1912 in Art Journal, Vol. 47, no. 4, 1988

Georges Braque.

Georges Braque gebruikte in zeventien van de vijfenzeventig collages die hij maakte krantenpapier. Het eerste werk met krantenpapier maakte hij in 1913. In het nevenstaande Nature morte aux instruments de musique uit 1914 gebruikte Braque krantenpapier, zoals hij behang gebruikte. Slechts een deel van zijn gebruikte krantenpapier bevat een politieke boodschap. De meeste stukken waren denkelijk gekozen om hun vermakelijke, macabere of suggestieve inhoud.

Juan Gris

Juan Gris gebruikte krantenpapier bewust zinspelend in zijn collages, bv. een politiek standpunt over de dreigende oorlog, maar ook luchthartig door nauwgezet een kop aan te passen.

Zie voor uitvoerige informatie:

Patricia Leighten, Re-Ordering the Universe, Picasso and Anarchism, 1897-1914, Princeton New Jersey, 1989, ISBN 0-691-04059-1.