Marius de Zayas (1880-1961)

Marius de Zayas Enriquez y Calmet werd op 13 maart 1880 geboren in Veracruz (Mexico). Zijn welvarende vader Rafael de Zayas (1848-1932) bezat twee kranten in Veracruz, waardoor Marius en zijn broer Rafael een kunstzinnige opleiding kregen om de kranten te illustreren. In 1906 maakten zij met Carlo de Fornaro karikaturen voor het nieuwsblad El diario uit Mexico City. Door de steun van de kranten aan de tegenstanders van de dictator Porfirio Diaz was de familie Zayas genoodzaakt uit Mexico te vluchten. De familie vestigde zich in New York, waar Marius de Zayas ging werken bij de New York Evening World en een reputatie opbouwde met karikaturen van bekende personen.

Door de tekeningen kreeg Alfred Stieglitz belangstelling voor Marius de Zayas. In januari 1909 had Marius de eerste expositie in de Stieglitzs galerie Little Gallery of the Photo-Secession. De tweede expositie, die gehouden werd van april tot november 1910 in Stieglitzs galerie 291, was een succes mede door ongeveer honderd borden met een karikatuur van een bekende New Yorker op de stoep van de Fifth Avenue.

Op 1 oktober 1910 vertrok Marius de Zayas naar Parijs, waar hij voor Stieglitz zou rondkijken naar jong talent en voor de krant wilde tekenen. In Parijs, waar hij 13 oktober aankwam, werd hij opgevangen en wegwijs gemaakt door Edward Steichen. Hij bezocht, volgens een brief aan Stieglitz van 28 oktober 1910, vier keer de Salon d'Automne waar de eerste kubistische werken van Jean Metzinger, Henri le Fauconnier en Fernand Léger samen in zaal VIII hingen. De Zayas probeerde nog het schilderij Nu van Metzinger te kopen, maar hij moest genoegen nemen met een reproduktie in een tijdschrift. Ook schreef hij dat hem verteld was, dat Metzinger met zijn geometrische werken een imitator was van een spanjaard waarvan hij de naam nog niet wist, maar die hij zeker via Paul Havilands broer Frank Burty te weten zou komen. De Zayas bezocht met Steichen ook het bekende Café du Dôme.

Samen met Burty en Edward Steichen bezocht Marius in november of december 1910 het atelier van Pablo Picasso op Boulevard de Clichy. Door zijn Mexicaanse afkomst was Marius de Zayas in staat in het Spaans met Picasso te praten. De Zayas schreef een artikel in het Spaans voor América: Revista mensual illustrada, het blad van zijn vader over Picasso, dat in mei 1911 werd gepubliceerd. Een Engelse vertaling van de Zayas stuurde de Zayas naar Stieglitz en regelde de eerste expositie van aquarellen en tekeningen van Picasso in 291 in april 1911. Zijn ontdekking van de invloed van de Afrikaanse kunst op de moderne kunst legde de Zayas vast in zijn boek African Negro Art: Its Influence on Modern Art, dat in 1916 verscheen.

In het najaar van 1911 keerde de Zayas terug naar New York, waar hij meer in een abstracte stijl zijn karikaturen ging tekenen. Deze nieuwe stijl was te zien op zijn derde en laatste expositie in 291, die in april-mei 1913 plaatsvond. De Zayas' ideeën over moderne kunst verschenen regelmatig in Camera Work en in een met Paul Haviland geschreven boek A Study of the Modern Evolution of Plastic Expression (1913). Door ziekte was de Zayas langdurig in 1912 aan bed gebonden.

In de lente van 1914 keerde de Zayas terug naar Parijs, waar hij voor het blad Puck caricaturen van Europese kunstenaars en schrijvers zou maken. Via Francis Picabia, die hij denkelijk tijdens de Amory Show had ontmoet, maakte de Zayas kennis met de schilders en schrijvers rond het blad Les Soirées de Paris, zoals Guillaume Apollinaire. De Zayas ontmoette in Parijs ook Gertrude Stein en haar vriendin Alice B. Toklas. Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog vertrok de Zayas begin september naar New York, waar hij op 12 september aankwam. Hij bracht werken van Picasso, Georges Braque en Picabia mee voor een expositie in Galerie 291.

In New York werkte de Zayas mee aan de oprichting van het tijdschrift 291, waarvan hij tevens redacteur werd. Hij zond exemplaren van het tijdschrift naar vrienden in Europa en begon in de herfst van 1916 met corresponderen met Tristan Tzara, de man van de Dadabeweging in Zürich. Via De Zayas werd Dada ook in de Verenigde Staten bekend.

De Zayas was van plan een boek te schrijven over de introductie van de moderne kunst in Amerika, maar pas op een uitnoding van Alfred H. Barr, Jr, directeur van het Museum of Modern Art te New York schreef hij denkelijk in 1947 een uitgebreid artikel How, when, and why Modern Art came to New York.

Op 7 oktober 1915 opende Stieglitz met geld van Eugene Meyer de Modern Gallery op de Fifth Avenue 500 te New York om moderne kunst te promoten en te verkopen. Marius de Zayas kreeg de leiding bij deze nieuwe galerie. Er waren maar drie kopers in de drie jaar dat de Modern Gallery bestond, n.l. Arthur B. Davies, John Quinn en vlak voor de sluiting in 1918 Walter Arensberg. Op diverse exposities in de Modern Gallery werden werken getoond van o.a. Constantin Brancusi, Braque, Patrick Henry Bruce, Burty, Cézanne, André Derain, Vincent van Gogh, Juan Gris, Serge Férat, Marie Laurencin, Manolo, Amedeo Modigliani, Picabia, Picasso, Ribemont Desseignes, Diego Rivera en Maurice de Vlaminck.

Tentoonstellingen in Modern Gallery

7 oktober - 13 november	1915	Paintings by Picabia, Braque, Picasso. Tijdens deze expositie waren ook foto's van Stieglitz en kunstwerken van Adolf Wolff, Frank Burty, Arthur Dove, John Marin, Abraham Walkowitz en Marius de Zayas te zien.
13 december - 3 januari 1916	1915	Picasso Exhibition
12 februari - 1 maart	1916	Exhibition of Paintings by Cézanne, van Gogh, Picasso, Braque, Desseignes, Rivera
29 april - 10 juni	1916	Paintings by Cézanne, van Gogh, Picasso, Picabia, Rivera
11 september - 30 september	1916	Exhibition of Paintings and Sculpture
9 juni - 30 juni	1917	Exhibition of French and American Artists (drawings)
11 maart - 30 maart	1918	Exhibition of Paintings by Picasso, Derain, Gris, Rivera, Burty, Ferat

Na enkele expositie bij andere galeries te hebben georganiseerd, o.a. The Evolution of French Art from Ingres and Delacroix to the latest Modern Manifestations van 29 april t/m 24 mei 1919 in de Arden Gallery te New York, opende de Zayas in het najaar van 1919 de De Zayas Gallery op Fifth Avenue 549. Door financiële problemen werd de galerie in de lente van 1921 gesloten. Dankzij de verkoop van een groot gedeelte van zijn verzameling in de Anderson Galleries op 23 en 24 maart 1923 kon de Zayas regelmatig heen en weer reizen tussen New York en Europa. In beide werelddelen organiseerde hij exposities, eerst onder de naam Tri-National met werken uit Frankrijk, Verenigde Staten en Engeland, en vanaf 1927 onder de naam Multi-National. Hij kreeg steun van Mary Williamson Harriman-Averell (1851-1932), de weduwe van de zeer rijke spoorwegeigenaar Edward Henry Harriman (1848-1909).

In 1925 ontmoette Marius de Zayas de Amerkaanse bankiersdochter Virginia Harrison. Hij trouwde met haar en het echtpaar kreeg twee kinderen, Ana Virginia en Rodrigo, die in 1935 in Madrid ter wereld kwam. De Zayas kocht in 1929 een veertieneeuws Château de Rivoirandre te Monestier de Clermont, een plaats bij Grenoble.

In de dertiger jaren begon de Zayas met schilderen. De Zayas raakte later betrokken bij de produktie van documentaire en educatieve films. Hij produceerde o.a. een film over de bronnen van de moderne kunst, die hij met eigen schilderijen illustreerde om de invloed van Afrikaanse kunst op het kubisme te verduidelijken. Na de Tweede Wereldoorlog verhuisde hij in verband met zijn gezondheid in 1947 naar Stamford (Connecticut), waar hij op 10 januari 1961 overleed.

Kubistische verzameling

Bij een veiling van de collectie van de Zayas bij Christie's te Genève op 6 november 1969 kwamen o.a. de volgende twee schilderijen uit de overgangsperiode fauvisme-kubisme te voorschijn.