Tamara de Lempicka (1898-1980).
Tamara de Lempicka wordt niet gezien als een schilderes die op een kubistische manier schilderde, maar door sommige schrijvers wordt zij gerekend tot het decoratief kubisme. Daar zij een leerling is geweest van André Lhote zien we toch enkele kubistische vormen. In nevenstaand detail is dat goed te zien. Zien we het hele schilderij De twee vriendinnen uit 1923 dan valt de achtergrond weg door de opvallende voorgrond.
Het schilderij De Kus uit 1922 kan bijna als enige gezien worden als een werk met kubistische invloed. Meer kubistische invloeden zijn te zien in nevenstaande tekening Femme assise cubiste uit 1922. Ondanks dat Tamara haar werken omschreef als neo-kubisme, waaronder zij een humaniserend kubisme verstond, kunnen we haar werk volgens mij niet tot het kubisme rekenen.
Biografie
Tamara de Lempicka werd als Tamara Rosalia Gorska geboren op 16 mei 1898 (Dit moet denkelijk 1895 zijn, maar Tamara deed heel geheimzinnig over haar jeugd.) te Moskou als tweede kind van de advocaat Boris Gorski en uit een welvarend familie afkomstige Malvina Decler. Gezien Tamara's gezondheid kreeg haar moeder het advies om Tamara, die op dat moment dertien jaar was, een warme streek te laten bezoeken. Tamara's oma, Clementine Decler die graag het casino in Monte Carlo bezocht, nam Tamara mee op een reis door Italië, waar in de musea in Florence, Rome en Venetië de kunstwerken werden bestudeerd. Aansluitend werd de reis in Monte Carlo beëindigd.
Tamara volgde een schoolopleiding in Lausanne (Zwitserland), maar was bij het uitbreken van de oorlog tussen Duitsland en Rusland op 1 augustus 1914 in Sint Petersburg bij haar tante Stephanie (roepnaam Stefa), een zus van haar moeder die getrouwd was met de bankier Maurice Stifter en leefde in grote luxe. Tamara's verblijf bij haar tante was mede een gevolg van de scheiding van haar ouders en het tweede huwelijk van haar moeder.
In 1914 nodigden haar oom en tante op Tamara's verzoek de advocaat Tadeusz Julian Lempicki voor een gekostumeerd bal uit. Tamara had hem in 1911 tijdens een operavoorstelling gezien en was op hem afgestapt om kennis te maken. Lempicki was op 16 november 1888 geboren en had in 1910 zijn graad in de rechten te Sint Petersburg gehaald, maar had nog niet gewerkt. Ondanks de bezwaren van de familie wilde Tamara met hem trouwen en dat gebeurde in 1916 in Petrograd (=St. Petersburg). Op 16 september 1916 werd volgens een Amerikaans visum Tamara's dochter Marie Christine, roepnaam Kizette, geboren. In februari 1917 brak in Petrograd de Russische Revolutie uit en de familie Lempicki behoorde niet tot de werkklasse. Na de machtsovername van Lenin in oktober 1917 werd Lempicki al spoedig door de Cheka (ook geschreven als Tsjeka) gearresteerd. Dankzij de Zweedse consul ontvluchtte Tamara met een vals paspoort via de Finse grens Rusland. De consul beloofde ook haar man te redden. Tamara reisde door naar Kopenhagen, waar een groot deel van haar moeders familie al eerder heen was gevlucht. Na enkele weken kwam ook Tadeusz Lempicki, die denkelijk zes weken gevangen had gezeten, als een verbitterde man in Kopenhagen aan. Na enige tijd reisden Tamara en Tadeusz naar hun al eerder naar Parijs vertrokken familie.
Op aandringen van haar jongere zus Adrienne, die voor architecte studeerde aan de École Spéciale d'Architecture, ging Tamara schilderen. Tamara volgde eerst de lessen bij Maurice Denis aan de Académie Ranson en daarna de lessen van André Lhote aan de Académie de la Grande Chaumière in 1922. Om dichter bij de academie te wonen verhuisde het gezin Lempicki naar de Rue Guy de Maupassant 5 in de Parijse wijk Montparnasse. Zij bezocht opnieuw de musea in Italië. Tamara schilderde met een zekere vorm van bezetenheid en gebruikte vooral haar dochter Kizette en haar buurvrouw Ira Perrot als model. Na de goedkeurende woorden van een door haar zus Adrienne ingeschakelde docent van de academie bezocht Tamara met twee schilderijen de galerie van Colette Weil. Beide werden na twee weken verkocht en Tamara kreeg 10% van de opbrengst. Tamara maakte deel uit van de vie de bohème in Parijs en ging om met Georges Braque, André Gide, Marc Chagall, Kees van Dongen en Marie Laurencin. Tamara bezocht parties en zat in Café Le Dôme en La Rotonde te discussiëren over het humaniseren van het kubisme.
Vanaf 1923 stelde Tamara de Lempicka tentoon op de Salon des Indépendants en de Salon d'Automne. Ondertussen schilderde zij haar rijke vrienden: Duchess de Valmy, de Marquis d'Afflitto, de Duchess de la Salle, Count Fürstenburg-Hendringen, de Grand Duke Gabriel Constantinovich. In 1925 maakte Tamara met haar moeder en dochter een reis naar Rome en Florence om de klassieke schilders te bestuderen. Op de terugweg naar Parijs bezocht Tamara de galerie Bottega di Poesia van Count Emmanuele di Castelbarco in Milaan en sprak een tentoonstelling af van 30 werken over een half jaar. Terug in Parijs schilderde Tamara binnen een half jaar achtentwintig nieuwe schilderijen voor de tentoonstelling in de galerie Bottega di Poesia. Ze slaagde er net in om de afspraak na te komen. Castelbarco zorgde voor nieuwe rijke vrienden, die graag een portret lieten maken. In de zomer van 1926 was Tamara terug in Italië om een portret te schilderen van Prins Pignatelli, toen zij de schrijver Gabriele d'Annunzio opnieuw ontmoette. Tamara weerstond de liefdesbetuigingen van d'Annunzio.
Voor de Lempicka's bekendheid in Duitsland was van belang haar ontmoeting in 1925 met de modedirectrice van het damesblad Die Dame. Vooral het door Tamara gemaakte voorblad voor augustus 1928 met het nevenstaande schilderij Auto-portret, ook bekend onder Tamara in de Groene Bugatti, was bepalend voor haar roem. Tamara schilderde een portret van haar man, maar het kwam niet af, daar Tadeusz op een zakenreis naar Warschau Irena Spiess ontmoette en Tamara verliet. Ondanks drie reizen naar Polen en tenslotte naar Monte Carlo bleef Tadeusz bij zijn besluit en werd in 1928 de scheiding uitgesproken. Op 19 maart 1932 zou Tadeusz met Irena Spiess trouwen.
In 1928 bezocht Baron Raoul Kuffner, die grote bezittingen had in Oostenrijk-Hongarije en al vijf jaar werken van haar kocht, Tamara's atelier om haar te vragen een portret te schilderen van zijn maîtresse Nana de Herrera. Tamara zou spoedig haar plaats innemen.
In 1929 verhuisde Tamara naar een groot appartement met atelier in de Rue Méchain 7 (Montparnasse). Het gebouw was ontworpen door de architect Robert Mallet-Stevens. De inrichting werd ontworpen door haar zus Adrienne. Hier kwam Rufus Bush met zijn verloofde langs met het verzoek een portret van haar te schilderen. Dit moest, daar zij op het punt stonden om terug te keren naar Amerika, in New York gebeuren. In New York schilderde Tamara het portret, zorgde zij ervoor dat in oktober in het Carnegie Institute te Pittsburgh een expositie van haar werken gehouden werd en verloor zij een groot deel van het ontvangen geld door de Wall Street beurscrash in oktober 1929. Na terugkeer uit Amerika in januari 1930 werd de relatie met Kuffner verdiept en in 1932 schilderde zij zijn portret. Van 21 t/m 31 mei 1930 had Tamara een solo-expositie bij Colette Weil in de Rue de la Boétie 71 te Parijs.
In februari 1932 overleed Barones Sara Kuffner aan leukemie en Kuffner deed Tamara een jaar later een huwelijksaanzoek. Zij trouwden op 3 februari 1934 te Zürich, gingen naar Egypte op huwelijksreis en bezochten Kuffners bezit in Hongarije. Tamara had nu volop geld en een titel, n.l. barones. Kizette kreeg in Engeland een opleiding aan het Convent of St. Maure en de universiteit van Oxford, waar zij in 1938 afstudeerde.
Daar Tamara in de opkomst van Hitler een overeenkomst zag met haar jeugdervaring in Rusland probeerde zij herhaaldelijk Kuffner over te halen zijn bezittingen uit Hongarijë weg te halen en/of te verkopen. In 1939 had Kuffner veel van zijn kunstbezittingen in veiligheid gebracht of verkocht en het geld ondergebracht in Zwitserland. Samen reisden Tamara en Kuffner z.g. voor een kort bezoek van een paar maanden op 23 februari 1939 naar Amerika, terwijl Kizette in Frankrijk achterbleef bij haar tante Adrienne, die getrouwd was met de architect Pierre de Montaut. In werkelijkheid hadden de echtlieden, die beiden van joodse afkomst waren, een enkele reis zorgvuldig geregeld. Kizette reisde begin zomer naar haar vader in Polen. Ook Adrienne en Pierre de Montaut kwamen in verband met werk midden augustus naar Polen. Daar gezamenlijk terugreizen voor Kizette leuker zou zijn reisden zij op 29 augustus terug. Bij de Duits-Poolse grens zagen zij het Duitse leger klaar staan voor de inval. Bijna een jaar later ging Kizette vanuit Parijs op weg naar de V.S. Na negen uur oponthoud aan de Frans-Spaanse grens passeerden Kizette en haar stiefzus Louisanne Kuffner voorzien van de juiste papieren op 18 juni 1940 de grens. Twee dagen later was de grens gesloten. Met het Griekse schip Nea Hellas maakten zij de oversteek naar New York. Kizette trouwde in het voorjaar van 1942 in Las Vegas met de geoloog Harold Foxhall en woonde samen met haar man en hun twee dochters Victoria Ann en Christie Tamara vanaf 1949 in Houston.
Tamara gaf diverse solo-exposities en de Kuffners verbleven enige tijd in Hollywood en vanaf 1942 in New York. In New York, waar de Kuffners woonden in een grote woning met atelier in de East 57th Street 322, werd Tamara in het ziekenhuis opgenomen in verband met een aanval van arteriosclerosis. In 1945 werden Tamara en haar man Amerikaans staatsburgers.
Na de Tweede Wereldoorlog werd op 18 november 1949 een veiling van 69 werken uit Kuffners Vlaamse en Hollandse kunstverzameling gehouden om de financiële situatie te verbeteren. Helaas bracht de veiling slechts $ 28.775 op. De atelierwoning in de Rue Méchain werd in rococo stijl vernieuwd en enkele maanden per jaar kwam Tamara over uit New York en werkte zij in het atelier. Haar stijl veranderde en na 1955 werkte zij een korte tijd abstract. Haar nieuwe werk werd niet gewaardeerd en na een teleurstellende expositie in de Iolas Gallery, East 55street 123 te New York, die opende op 20 november 1961, besloot Tamara niet meer te exposeren. Dit kwam mede doordat vlak daarvoor, n.l. op 3 november 1961, haar man, Baron Raoul Kuffner, aan een hartaanval aan boord van het schip Liberté was overleden en een zeemansgraf had gekregen. Tamara verkocht haar New Yorks appartement en vele antieke meubelen, die nog afkomstig waren uit Hongarijë, en maakte drie reizen om de wereld. Daarna verhuisde zij naar Houston om dichter bij haar dochter Kizette te zijn. Tamara legde volledig beslag op haar dochter, die alles voor haar moest regelen.
Herontdekking
De belangstelling voor de werken van Tamara de Lempicka werd november-december 1972 opnieuw gewekt door een de retrospectieve expositie in Galerie du Luxembourg in de Rue St-Denis. Wade en Gene Barnes organiseerde in 1973 een expositie van de laatste werken in de Knoedler Gallery te New York. In 1976 verkocht Tamara haar atelierwoning in de Rue Méchain te Parijs.
In 1978 verhuisde Tamara naar Tres Bambús te Cuernavaca in Mexico, waar zij al vaak de zomers had doorgebracht. In Cuernavaca ging zij o.a. veel om met de kunstenaar Victor Manuel Contreras, die zij in 1958 in Parijs had ontmoet. Kizette moest ondanks de zorgen over haar aan longkanker lijdende man klaarstaan voor haar moeder, die steeds veeleisender werd. Op 13 november 1979 overleed Harold Foxhall en Kizette trok daarna in bij haar moeder, die afhankelijk was geworden van de zuurstofcilinder. Op 16 maart 1980 overleed Tamara de Lempicka in haar slaap. Enkele dagen later werd zij in Mexico-stad gecremeerd en met veel moeite door de harde wind werd haar as door Contreras in gezelschap van Kizette vanuit een helikopter uitgestrooid over de helling van de vulkaan Popocatépetl.
Zie voor verdere informatie:
- In 1987 verscheen in Oxford het boek Passion by design. The art and time of Tamara de Lempicka geschreven door Tamara's dochter Baronesse Kizette de Lempicka-Fokhall.
- In 1999 verscheen in New York het boek Tamara de Lempicka, a life of deco and decadence geschreven door Laura Claridge.
- In 2004 verscheen in Londen het boek Tamara de Lempicka: Art Deco icon geschreven door Alain Blondel.
- De Engelstalige website Tamara de Lempicka met alle werken van en uitgebreide informatie over haar.
Tentoonstellingen
De laatste jaren waren vele tentoonstellingen gewijd aan Tamara de Lempicka. Motor hierachter is de New Yorkse kunsthandel Museum Masters International (=MMI) onder leiding van Marilyn Goldberg. MMI regelt tentoonstellingen en de merchandising. De werken van tamara de Lempicka zijn o.a. te vinden op kop en schotels.
- 16 juni t/m 2 oktober 1994: Tamara de Lempicka in The Montreal Museum of Fine Arts in Canada. De tentoonstelling werd door 47.616 mensen bezocht.
- 18 mei t/m 13 augustus 2004: Royal Academy of Arts te Londen. Het was de eerste grote retrospectieve tentoonstelling bestaande uit 55 werken van Tamara de Lempicka in Groot-Brittannië.
- 15 september 2004 t/m 2 januari 2005: Kunstforum te Wenen.
- 30 maart t/m 16 juli 2006: Musée des années 30 in de Parijse voorstad Boulogne-Billancourt. De catalogus van de tentoonstelling, die 40 schilderijen, 12 tekeningen en diverse foto's omvatte, werd verzorgd door de directeur van het museum, Emmanuel Bréon. De Engelse versie van het boek, Tamara de Lempicka The Artist, The Woman, The Legend (ISBN: 978-2-08-030549-7), kreeg een ander werk op de voorkant.
- Op 4 oktober 2006 werd in het Palazzo Reale te Milaan de tentoonstelling Tamara de Lempicka Retrospective in het bijzijn van Tamara's kleindochter Victoria geopend. De tentoonstelling liep van 5 oktober 2006 t/m 18 februari 2007.
- Van 18 april t/m 15 juli 2007 werd in het Casa das Artes in de Spaanse plaats Vigo een retrospectieve tentoonstelling van Tamara de Lempicka gehouden.
