Gertrude Stein. (1874-1946)

Gertrude Stein werd geboren op 3 februari 1874 te Allegheny (nu een deel van Pittsburgh), Pennsylvania, waar haar vader, Daniel Stein, samen met zijn broer een textielwinkel had. Toen Gertrude 6 maanden was kwam zij met haar familie voor het eerst naar Europa. De familie woonde vanaf 1878 drieëneenhalf jaar in Wenen en toen Daniel Stein in 1878 terug ging naar Amerika ging de rest van de familie naar Parijs. Naar ruim een jaar keerde de familie via Londen terug naar Amerika (East Oakland, Californië). In 1888 overleed Gertrudes moeder en in januari 1891 overleed Gertrudes vader plotseling. De familie Stein verhuisde naar San Francisco. Gertrude en en haar zus Bertha trokken in 1892 in bij een welvarende tante in Baltimore. Daar studeerde zij vanaf 1893 eerst psychologie aan het Radcliffe College en daarna tot 1902 medicijnen aan de Johns Hopkins University. Tussendoor was zij samen met haar broer Leo een jaar in het Engelse Cambridge. Haar oudere broer Michael beheerde een ruim privé-kapitaal dat haar in staat stelde een onafhankelijke opinie en een bohémienachtige levensstijl op na te houden. Zij reisde in 1900 door Europa: Italië, Duitsland en Engeland en woonde korte tijd bij haar broer Leo in Londen. In Parijs bezochten zij de wereldtentoonstelling.

Leo vestigde zich begin 1903 in Parijs in een appartement aan de Rue de Fleurus 27, waar ook Gertrude introk in 1904, om schilderlessen te volgen aan de Académie Julian. Leo en daarna Gertrude gingen kunst verzamelen. De Steins vormden het middelpunt van een grote groep Amerikanen, schilders en dichters, die vooral op zaterdagavond langs kwamen. Vooral jonge studenten, die geen Frans spraken, weinig geld hadden en weinig wisten van het kunstmilieu, waren de gasten. Een van de eersten was de Amerikaanse schilder Alfred Maurer. Andere bezoekers waren o.a. Patrich Henry Bruce, Walter Pach, Max Weber, Marsden Hartley, Man Ray, Arthur B. Davies, Walt Kuhn, de fotograaf Edward Steichen, Alfred Stieglitz, de verzamelaar Albert Barnes en de schrjver Gelett Burgess.

Via Clovis Sagot, die een kleine galerie had, ontmoette Gertrude Picasso. Een andere schilder die bij de Steins over de vloer kwam was Matisse. Op zekere dag bracht Matisse een bezoek aan Gertrude Stein en liet haar een zo juist bij Père Sauvage gekocht Afrikaans beeldje zien. Toen later ook Picasso op bezoek kwam zag Picasso het beeldje en hield het de hele avond in zijn handen. De volgende ochtend kwam Matisse bij Picasso in zijn atelier en zag de vloer bezaaid met vellen tekenpapier. Op elk stond vrijwel hetzelfde: een groot vrouwengezicht met één enkel oog. Het kubisme was geboren.

Voor Gertrude was de reis van haar broer Michael en schoonzus Sarah naar San Francisco na de aardbeving van 1906, waardoor San Francisco getroffen was, achteraf van groot belang. Op een party ontmoetten zij Alice B. Toklas. Alice Babette Toklas was op 30 april 1877 te San Francisco geboren. Haar ouders Ferdinand en Emma Toklas kregen tien jaar later nog een zoon, Clarence. In 1890 verhuisde de familie Toklas naar Seattle waar Alice school ging op het Mt. Rainier Seminary. In 1893 ging zij studeren aan het conservatorium van de University of Seattle. In 1895 keerde de familie terug naar San Francisco wegens ziekte van haar moeder. Haar moeder overleed in 1897 waarnaar Alice voor het huishouden ging zorgen.

Door de enthousiaste verhalen besloot Alice samen met haar vriendin Harriet Levy naar Parijs te gaan. Op 8 september 1907 arriveerde Alice Toklas (1877-1967), die uit hetzelfde gegoede Joodsmilieu kwam als de Steins, in Frankrijk. Na een overnachting in Caen kwamen zij op 9 september in Parijs aan, waar zij 's avonds werden uitgenodigd door Michael en Sarah Stein. Ook Gertrude was bij het diner aanwezig. Op 28 september werd Alice uitgenodigd bij Gertrude en Leo Stein. Ook Picasso en Fernande waren die avond uitgenodigd. In 1910 trok Alice B. Toklas in bij de Steins.

Begin 1913 was de vriendschap tussen Gertrude en Alice, die als secretaresse voor Gertrude werkte, veranderd in een liefdesrelatie, waardoor er een breuk kwam tussen Gertrude en haar broer Leo. Dit had tot gevolg dat de kunstverzameling verdeeld werd. Zie eventueel de webpagina: Het kunstbezit van Leo en Gertrude Stein.

Daar Leo in april 1914 vertrok naar Italië kwam het appartement in de Rue de Fleurus weer beschikbaar en Gertrude en Alice besloten niet te verhuizen, maar de Rue de Fleurus te moderniseren. Zo werd er elektriciteit en een openhaard aangelegd.

Op 6 juli 1914 vertrokken Gertrude en Alice uit Parijs naar Engeland o.a. om een contract te tekenen voor het uitgeven van Three Lives. Terwijl zij in Londen waren trokken de Duitsers België en daarna Frankrijk binnen. Pas na de Slag aan de Marne keerden Gertrude en Alice in oktober 1914 terug naar Parijs. In het voorjaar van 1915 gingen Gertrude en Alice via Barcelona naar Mallorca waar zij tot het voorjaar van 1916 bleven. Via Madrid keerden Gertrude en Alice terug naar Parijs en hielpen zij daarna als vrijwilligsters bij de American Fund for French Wounded bij het bevoorraden van de ziekenhuizen met een uit Amerika overgebrachte Ford.

In juli 1927 verscheen van Gertrude in nummer 4 van Transition een artikel naar aanleiding van het overlijden van Juan Gris. Het is niet bekend sinds wanneer zij bevriend waren, maar men denkt vanaf 1910. In juni 1914 kocht Gertrude via de galerie van Kahnweiler haar eerste drie werken van Gris.

In de 20-jaren werd Gertrudes woning het centrum voor schrijvers, o.a. Hemingway en F. Scott Fitzgerald. Na het verschijnen van The Autobiography of Alice B. Toklas in 1933 werd Gertrude zeer bekend en rijk. Op 24 oktober 1934 kwamen Gertrude en Alice met de S.S. Champlain aan in New York voor meer dan 40 voordrachten. In 1935 keerden Gertrude Stein en Alice terug naar Parijs, waar zij vanaf 1937 in de Rue de Germain woonden. Tijdens hun zomerverblijf in Bilignin (Haute-Savoie), dat zij vanaf 1929 elke zomer huurden, werd de oorlogsdreiging zo groot dat zij hals over kop naar Parijs gingen om o.a. schilderijen op te halen. In juni 1940 veroverde de Duitsers Parijs en het duurde tot augustus 1944 voor Getrude en Alice terugkeerden in Parijs. Zij brachten de oorlogstijd hoofdzakelijk door in Belly, waar zij door hun buren beschermd werden i.v.m. hun joodse achtergrond.

Na de Tweede Wereldoorlog werd Gertrudes woning, waar de schilderijen de oorlog hadden overleefd, een ontmoetingsplaats voor de Amerikaanse soldaten. In december 1945 voelde Gertrude tijdens een bezoek aan Brussel hevige pijn. Een paar maanden later werd vastgesteld dat zij kanker had. Op 19 juli 1946 werd zij opgenomen in het ziekenhuis, waar zij op 27 juli 1946 overleed. Zij liet haar bezittingen na aan Alice en werd begraven op de begraafplaats Père Lachaise te Parijs. Alice B. Toklas overleed op 7 maart 1967 en werd naast Gertrude Stein begraven.

Werken.

In 1909 verscheen het eerste boek van Gertrude Stein, n.l. Three Lives, waar in korte verhalen de mentale processen van drie vrouwen werd beschreven. In 1925 verscheen The Making of Americans, en in 1933 Autobiography of Alice B. Toklas dat in 1934 in een Franse vertaling uitkwam. Daarnaast schreef zij een boek over Picasso met daarin haar opvattingen over het kubisme (1938) en een boek over Juan Gris: Transition (1927). Met haar vurige pleidooien zorgde zij vooral in Amerika voor het bekend worden van het kubisme. Ook schreef zij twee libretto's voor de opera Four Saints in Three Acts (1934) and The Mother of Us All (1947) beide van Virgil Thomson. Andere titels zijn: Tender Buttons (1914), Composition as Explanation (1926), How to Write (1931), Narration (1935), Lectures in America (1935), Wars I Have Seen (1945), Brewsie and Willie (1946), Things As They Are (1951).

Portretten

Diverse kunstenaars hebben een portret van Gertrude gemaakt.

Andere kunstenaars die een kunstwerk met de titel 'Gertrude Stein' maakten waren o.a. Christian Bérard (1902-1949) in 1928, Jo Davidson (1883-1952) in 1923, Francis Rose (1909- ) rond 1933, Pavel Tchelitchew (1898-1957) in 1930, Félix Édouard Vallotton (1865-1925) in 1907.

Zie voor een overzicht van de kubistische schilderijen de webpagina's:
- Kubistische werken van Juan Gris aangekocht door Gertrude Stein.
- Kubistische werken van Pablo Picasso aangekocht door Gertrude Stein.