Wilhelm Uhde (1874-1947).

Wilhelm Uhde werd geboren in Friedeberg in der Neumark in 1874. Na een rechtenstudie in München en Zwitserland maakte hij reizen naar Italië. Hij bestudeerde o.a. de kunst in Florence. In 1904 vestigde hij zich in Parijs op de Quai de la Tournelle 21. Hij kocht vanaf 1905 al werken van Pablo Picasso en Georges Braque. In 1905 kocht Uhde voor 10 francs zijn eerste Picasso uit de blauwe periode bij Père Soulié, die een matrassenhandel had in de Rue des Martyrs en kunstenaars gelegenheid gaf hun schilderijen aan de muur te hangen. 's Avonds maakte Uhde in Lapin Agile kennis met Picasso. In 1907 kocht hij voor een bescheiden bedrag 5 fauvistische werken van Braque. Uhde opende in Montparnasse een galerie op de Notre-Dame des Champs 73.

In 1907 maakte Robert Delaunay het nevenstaande 'fauvistisch' portret van Uhde. Uhde is vooral bekend geworden door zijn ontdekking van Henri Rousseau le Douanier, een naïeve schilder in de kunstenaarskring rond Picasso. Van 5 december 1908 tot 11 augustus 1910 was Uhde getrouwd met Sonia Terk, die na de scheiding op 15 november 1910 trouwde met Robert Delaunay.

Uhde organiseerde in 1908 grote tentoonstellingen van de Impressionisten in Bazel en Zürich. In de volgende jaren oraniseerde hij verschillende tentoonstellingen van tijdgenoten in Berlijn en New York.

Van 21 december 1908 t/m 15 januari 1909 organiseerde Uhde in zijn kleine galerie Notre-Dame-des-Champs een tentoonstelling van werken van Braque, 5 landschappen en een stilleven, André Derain, Raoul Dufy, Auguste Herbin, Jean Metzinger, Sonia Terk en Picasso (met drie niet kubistische werken: Intérieur, Le Pitre en Nature morte). In mei 1910 hield Uhde een expositie van werken van Picasso, waaronder het door Picasso gemaakte portret van Uhde en het nevenstaande schilderij Fabriek te Tortosa, dat toen nog L'Usine à Horta de Ebro werd genoemd. De schrijver Léon Werth (1878-1955) beschreef het laatste schilderij in zijn artikel Exposition Picasso in het tijdschrift La Phalange van 20 juni 1910. In 1910 verkocht Uhde aan de Duitse verzamelaar Edwin Suermondt twee stillevens van Braque uit 1910, n.l. Viool en schilderspalet en Piano en Mandoline.

Uhde kreeg mede bekendheid door een biografie van Henri Rousseau in 1912 en het organiseren van een retrospectieve tentoonstelling in 1912. Ook andere naïeve schilders, b.v. Séraphine, kregen dankzij Uhde bekendheid. In 1914 werd zijn collectie aan het begin van de Eerste Wereldoorlog door de Franse staat geconfisqueerd. Uhde verliet Frankrijk. Op 30 mei 1921 werd zijn bezit in Hôtel Drouot geveild. Onder de 73 werken waren o.a. doeken van Braque (16), Picasso (13), Metzinger (3), Gris (1), Herbin (2), Léger (1), Dufy (5) en Henri Rousseau (5). De opbrengst van de veiling was 247.000 FF, waarvan voor de werken van Picasso 65.094 FF werd betaald. Tijdens de veiling was er een vuistgevecht tussen Georges Braque en Léonce Rosenberg, die als deskundige tot ongenoegen van Braque aan de veiling meewerkte. Braque zou daarna voor de verkoop van zijn schilderijen overstappen naar Paul Rosenberg. Het schilderij Les Usines de Rio Tinto à l'Estaque van Braque uit 1910 werd gekocht door de verzamelaar André Lefèvre. In 1924 keerde Uhde terug naar Frankrijk. Op 15 oktober 1928 verscheen het door Uhde geschreven boek Picasso et la Tradition Française: Notes sur la peinture actuelle.

Tijdens de Tweede Wereloorlog dook Uhde in verband met zijn joodse afkomst met zijn kunstbezit onder in Zuid-Frankrijk. Op 9 juli 1944 kwam Uhde zijn ex-vrouw Sonia Delaunay, die hij sinds 1938 niet meer had gezien, tegen in een café te Nîmes. Sonia, die op weg was naar de Spaanse grens, werd in Nîmes uit de trein gezet. Tijdens het wachten op een volgende reisgelegenheid ging zij de stad in. Terwijl ze in een café wachtte viel de gestapo binnen en zag zij Uhde, die daar ook toevallig was. Daar de inval werd onderbroken liep het goed af. Uhde, die verbleef bij Jean Cassou in Grisolles, nam Sonia achter op de fiets mee naar Grisolles. Daar waren ook aanwezig Tzara, Florent Fels, Paul Dermée en zijn vrouw Céline Arnaud. Uhde stierf in 1947 te Parijs. Zijn verdienste voor Frankrijk werd later erkend door het vernoemen van een zaal in het Musée d'Art Moderne te Parijs.

Kubistisch bezit

In het boek Méditations esthétiques. Les Peintres Cubistes van Apollinaire werd bij het volgende kubistisch schilderij aangegeven, dat het tot Uhdes bezit behoorde.

Film Séraphine

In 2008 verscheen de Franse film Séraphine onder regie van Martin Provost, waarin Yolande Moreau de schilderes Séraphine Louis (1864-1942), die ook bekend werd onder de naam 'Séraphine de Senlis', speelde en Ulrich Tukur de kunsthandelaar Wilhelm Uhde. Volgens de Wikipedia-webpagina Séraphine Louis trok een schilderij bij zijn buren in Senlis in 1912 Uhdes aandacht. Het bleek geschilderd door zijn werkster Séraphine, die sinds 1901 in Senlis als werkster bij bemiddelde families werkzaam was. Ze verloren elkaar uit het oog bij het begin van de Eerste Wereldoorlog. In 1927 kwam Uhde Séraphine weer tegen op een tentoonstelling van plaatselijke kunstenaars in Senlis bezocht. Uhde steunde haar door het aankopen van schilderijen en organiseerde in 1929 een tentoonstelling. Door de economische crisis begin dertiger jaren was Uhde niet meer instaat Séraphine te ondersteunen. In 1932 werd Séraphine opgenomen in een psychiatrische inrichting. De film gaat van een ander begin punt uit. Uhde zou het landhuis bezocht hebben, waar Séraphine als huishoudster werkzaam was en in haar vrije tijd op een naïve manier schilderde.

Op YouTube bevindt zich een promofilmpje. De film won zeven César Awards in februari 2008. Diverse filmfragmenten zijn te zien op www.videodetective.com.

Verdere informatie

Barbara Fontaine: Wilhelm Uhde De Bismarck à Picasso, ISBN: 9782910342227. Dit Franse boek uit 2002 is een vertaling van de door Uhde in het Duits geschreven biografie Von Bismarck bis Picasso: Erinnerungen und Bekenntnisse uitgegeven in Zürich in 1938.

_{Laatste wijziging: 270110}